Δικάζοντας την ένοχη: Η γυναικεία μοίρα στο νέο βιβλίο της Γιώτας Γουβέλη

Δικάζοντας την ένοχη: Η γυναικεία μοίρα στο νέο βιβλίο της Γιώτας Γουβέλη

Διάβασε η Μιλάντα Σαρικιαχίδου και σχολιάζει για τη Κουλτουρόσουπα

Η Γιώτα Γουβέλη επιστρέφει με το φετινό της μυθιστόρημα γνώριμη για την ψυχογραφία της και την άρτια τεχνική του να μεταφέρει στους αναγνώστες ιδιώματα, ήθη, δεισιδαιμονίες της ελληνικής υπαίθρου. Στο μυθιστόρημα της θα συναντήσουμε τον «αμέμπτου» ηθικής παπά, την έρημη παπαδιά, τους δίκαιους δημογέροντες, την μάγισσα- μάντισσα που όλοι κατηγορούν αλλά ταυτόχρονα ψάχνουν, τον ανοιχτόμυαλο δάσκαλο, την κακιά πεθερά και φυσικά τις κορασίδες που αναμένουν τον γαμπρό.

Όμως το βιβλίο λειτουργεί ως μια σκληρή κριτική απέναντι στη γυναικεία υποταγή και την πατριαρχική δομή των περασμένων δεκαετιών στην ελληνική επαρχία. Δείχνει πώς το «τι θα πει ο κόσμος» μπορεί να γίνει πιο σημαντικό από την ίδια την ανθρώπινη ζωή. Για το καλό όνομα κρύβονται πάθη, αμαρτίες, φόνοι οι οποίοι όμως επιστρέφουν σαν ριζικό σάπιο.

Πάμε λοιπόν! Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από το σπίτι του ιερέα παπα-Γιακείμη και της πρεσβυτέρας Αργύρας. Εξωτερικά, η οικογένειά τους αποτελεί το απόλυτο πρότυπο ευσέβειας, ηθικής και κοινωνικής τάξης για την τοπική κοινωνία. Στο σπίτι αυτό μεγαλώνουν τέσσερις κόρες: Η Ζόλια και η Ρήνα (που είναι υιοθετημένες) και η Λουκία και η Βγέρω (οι βιολογικές κόρες του ζευγαριού). Όλα κυλούν σύμφωνα με τα χριστά ήθη μέχρι που η μία αδερφή ερωτεύεται το λάθος και καταλήγει μια πρόστυχη που πρέπει να κρύψουν. Η κοινωνική υποκρισία, η ανάγκη για διατήρηση της «τάξης» και η καταπίεση οδηγούν τις γυναίκες της οικογένειας σε ακραίες πράξεις επιβίωσης. Για ακόμη μια φορά οι γυναίκες φταίνε και οι γυναίκες τιμωρούνται.

Στην «Ένοχη», η Γιώτα Γουβέλη δεν χρησιμοποιεί το λαογραφικό υλικό της μακεδονικής επαρχίας ως ένα απλό, γραφικό φόντο, αλλά ως έναν αμείλικτο μηχανισμό εγκλωβισμού των ηρώων της. Τοποθετώντας την πλοκή στον πυρήνα μιας ιερατικής οικογένειας, η συγγραφέας αναδεικνύει πώς οι θρησκευτικές τελετουργίες, οι βαθιά ριζωμένες δεισιδαιμονίες και οι άτυποι νόμοι της κλειστής κοινωνίας συγχωνεύονται σε ένα ασφυκτικό πλέγμα. Σε αυτό το περιβάλλον, η πίστη μετατρέπεται σε θρησκοληψία, η ανάγκη για κοινωνική αποδοχή γίνεται εμμονή με τη «βιτρίνα», και τα έθιμα της εποχής επιβάλλουν τη συστηματική αποσίωπηση κάθε γυναικείας επιθυμίας. Έτσι, οι παραδόσεις παύουν να αποτελούν συνεκτικό ιστό της κοινότητας και μεταβάλλονται σε μια ιδιότυπη φυλακή, όπου το «τι θα πει ο κόσμος» αποκτά μεγαλύτερη ισχύ από την ίδια την ανθρώπινη ζωή, σπρώχνοντας τελικά τις ηρωίδες από την υποταγή στην ένοχη κι εντέλει στην τιμωρία.