Όταν ο Σεφερλής συναντά τον «Πλούτο» του Αριστοφάνη η αρχαία κωμωδία και η αισθητική σηκώνει τα χέρια ψηλά»

Ο Μάρκος Σεφερλής ως «Όμηρος» του Δελφιναρίου και η Επαρχία στο Έλεος της Μανιέρας

Ας ξεκινήσουμε από μια βασική, δημοκρατική παραδοχή που οφείλει να διέπει τον πολιτιστικό διάλογο: ο κάθε ηθοποιός έχει το αναμφισβήτητο δικαίωμα να αναμετρηθεί με οποιονδήποτε κλασικό συγγραφέα επιθυμεί, να ανέβει στη σκηνή και να καταθέσει τη δική του πρόταση. Δεν υπάρχουν άβατα στην τέχνη, ούτε ιδιοκτήτες του αρχαίου δράματος, και η σκηνή είναι ανοιχτή για όλους. Ωστόσο, εξίσου αναμφισβήτητο είναι και το δικαίωμα του κοινού, αλλά και της κριτικής, να κρίνουν αυτή την πορεία εκ του αποτελέσματος. Και στην περίπτωση της πανελλαδικής περιοδείας όπου ο Μάρκος Σεφερλής συναντά τον «Πλούτο», τα δείγματα γραφής της συνολικής του καλλιτεχνικής διαδρομής μάς αναγκάζουν να κρατάμε μια στάση βαθιάς επιφύλαξης και εντελώς αρνητικού προσήμου.

Φυσικά και δεν περιμένουμε να δούμε το συγκεκριμένο πόνημά του για να κρίνουμε αν αξίζει ή όχι, και φυσικά δεν πρόκειται να το δούμε επουδενί. Δεν χρειάζεται άλλωστε, αφού η μανιέρα και η αισθητική του είναι προδιαγεγραμμένες εδώ και δεκαετίες. Αλίμονο, πραγματικά, σε οποιονδήποτε θεατή περιμένει να γνωρίσει ή να δει Αριστοφάνη παιγμένο από τον Σεφερλή. Όποιος προσέλθει στα θέατρα με τέτοιες ψευδαισθήσεις, μάλλον θα βρεθεί προ δυσάρεστης εκπλήξεως.

Ο λόγος που είμαστε εξαιρετικά επικριτικοί δεν κρύβεται πίσω από κάποιον δήθεν ελιτισμό, αλλά πίσω από μια σκληρή, ορατή πραγματικότητα: ο Μάρκος Σεφερλής έχει ξεπεράσει προ πολλού τα όρια, μη σεβόμενος στο ελάχιστο ιδιόμορφους χαρακτήρες, ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και μειονότητες, βαφτίζοντας ως «σάτιρα» την ανάδειξη χοντροκομμένων και συχνά προσβλητικών στερεοτύπων. Αυτή η εύκολη συνταγή του να εκμαιεύεται το γέλιο μέσα από τη διαπόμπευση και τη γελοιοποίηση της διαφορετικότητας του άλλου δεν είναι, δυστυχώς, καινούργιο φαινόμενο στο εγχώριο θέαμα. Θυμίζει έντονα τις παλαιότερες εποχές, όταν ο Λάκης Λαζόπουλος έχτιζε ολόκληρες τηλεοπτικές και θεατρικές καριέρες ξευτιλίζοντας τα γερόντια, τους ανήμπορους ή τους γραφικούς, μετατρέποντας τον δημόσιο διασυρμό συγκεκριμένων ανθρώπων σε εθνικό σπορ και λαϊκή διασκέδαση, ενώ τώρα καίγεται να ρίξει τον Μητσοτάκη…

Το “πρόβλημα” γίνεται ακόμη μεγαλύτερο αν αναλογιστεί κανείς ότι η συγκεκριμένη παραγωγή αλωνίζει ολόκληρη την Ελλάδα, μεταφέροντας αυτή την αισθητική από άκρη σε άκρη, σε κάθε επαρχιακή πόλη και καλοκαιρινό φεστιβάλ. Το δελτίο τύπου υπόσχεται με περίσσιο θράσος μια «σύγχρονη, σατιρική και εκρηκτικά επίκαιρη προσέγγιση» με το «χαρακτηριστικό κωμικό ύφος» του πρωταγωνιστή. Μόνο που το συγκεκριμένο ύφος, βασισμένο στα ακατάσχετα αυτοσχεδιαστικά λογοπαίγνια, τις υστερικές φωνές και την ισοπέδωση των εννοιών, απέχει έτη φωτός από την ουσία και το βάθος του αριστοφανικού λόγου.

Ο Αριστοφάνης στον «Πλούτο» χρησιμοποιεί το πολιτικό χιούμορ και την αλληγορία για να καυτηριάσει την κοινωνική αδικία, τη διαφθορά και την άνιση κατανομή του πλούτου της εποχής του. Δεν χρειάζεται τις γνωστές, φτηνές ευκολίες της επιθεώρησης του Δελφιναρίου, ούτε τις χυδαίες καρικατούρες για να γίνει «πιο κοντά στο σήμερα».

Όταν η «μοναδική σκηνική ενέργεια» μεταφράζεται σε μια ακόμη προσπάθεια ανακύκλωσης των ίδιων τηλεοπτικών μανιερισμών με μοναδικό σκοπό το εύκολο κέρδος και το μαζικό εισιτήριο, τότε η περιοδεία αυτή δεν αποτελεί «μεγάλο καλοκαιρινό θεατρικό γεγονός», αλλά μια ακόμη σοβαρή υποβάθμιση της θεατρικής μας παιδείας.