Όταν τα ιαπωνικά manga ταξιδεύουν στο sci-fi μέλλον της ελληνικής μυθολογίας: η Ρένα Καλπάκη μας ξεναγεί στον κόσμο του «Φοίβη και Φιλέας»

 Όταν τα ιαπωνικά manga ταξιδεύουν στο sci-fi μέλλον της ελληνικής μυθολογίας

Τι συμβαίνει όταν η ελληνική μυθολογία αποφασίζει να ταξιδέψει στο μακρινό μέλλον και να ντυθεί με την αισθητική των ιαπωνικών manga; Η απάντηση κρύβεται στις σελίδες του βιβλίου «Φοίβη και Φιλέας» της Ρένας Καλπάκη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

---

Σε μια εποχή που η νέα γενιά αναζητά γρήγορες, οπτικά πλούσιες και δυναμικές ιστορίες, η συγγραφέας τολμά ένα πρωτοποριακό εκδοτικό πείραμα: μεταφέρει την ανθρωπότητα στον πλανήτη Αστερία και βάζει δύο παιδιά να ανακαλύψουν ξανά τις ρίζες τους, αποδεικνύοντας ότι η παράδοση είναι η πιο ανθεκτική πυξίδα για το μέλλον.

Σήμερα, στην Kulturosupa, έχουμε τη χαρά και την τιμή να φιλοξενούμε τη μόνιμη συνεργάτιδά μας, Ρένα Καλπάκη, σε μια βαθιά εξομολογητική συνέντευξη. Μας μιλά για τη γέννηση του πρώτου ελληνικού παιδικού manga, τις δημιουργικές προκλήσεις της γραφής σε αυτό το ιδιαίτερο οπτικό φορμάτ, τη συνεργασία της με τον ταλαντούχο εικονογράφο Οδυσσέα Θεοδωράτο (Mangaka Ody), αλλά και για τη βαθύτερη ανάγκη των παιδιών του σήμερα να συνδεθούν με το παρελθόν τους μέσα από έναν εντελώς νέο, ανατρεπτικό και απόλυτα σύγχρονο τρόπο.

-Ρένα Καλπάκη, πώς γεννήθηκε η ιδέα να «παντρέψετε» την ελληνική μυθολογία με ένα sci-fi μέλλον και, κυρίως, με την ιδιαίτερη αισθητική των ιαπωνικών manga;

Συνηθίζουμε να λέμε ότι όλα είναι χιλιοειπωμένα πλέον και ειδικά με τις ολοένα αναπτυσσόμενες τεχνολογίες, πολλά σχεδόν παρωχημένα. Και από την άλλη ανακαλύπτουμε ότι σε αυτά τα χιλιοειπωμένα υπάρχουν πολλά κενά γνώσης, ενδεχομένως λόγω κυρίως έλλειψης ενδιαφέροντος. Για να κινήσει λοιπόν κάποιος το ενδιαφέρον ειδικά των παιδιών, χρειάζεται να έρθει πιο κοντά τους, σε γνώριμα μονοπάτια τους, χωρίς να γίνεται κάτι αυστηρά διδακτικό και σε αυτό το σημείο να έρθει μία έκπληξη ή ανατροπή! Έτσι, το Sci-fi φουτουριστικό περιβάλλον είναι κάτι που τα παιδιά έχουν κάποιου είδους οικειότητα μέσω παιγνιώδους τρόπου και το κόμικ σε στυλ ιαπωνικού manga είναι η έκπληξη. Οι εμβόλιμοι διάλογοι της Φοίβης και του Φιλέα είναι πολλές φορές ανατρεπτικοί. Φυσικά, δεν είναι λίγα τα παιδιά και στην Ελλάδα που είναι ήδη εξοικειωμένα με το manga, το οποίο αποτελεί πλέον παγκόσμια τάση και σίγουρα αντίκρυσαν με έκπληξη ένα ελληνικό παιδικό manga!

-Το βιβλίο σας συστήνεται ως «το πρώτο ελληνικό παιδικό manga». Πόσο μεγάλο ήταν το αίσθημα της ευθύνης αλλά και η πρόκληση να εισαγάγετε αυτή την παγκόσμια οπτική κουλτούρα στο ελληνικό παιδικό κοινό, συνδέοντάς τη μάλιστα με τις ρίζες μας;

Σύμφωνα με τα νούμερα του 2025 στη χώρα μας, 7 στα 10 παιδικά βιβλία αφορούν ηλικίες έως 6 ετών. Το γιατί συμβαίνει αυτό είναι ένα αντικείμενο μελέτης και μία συνθήκη που δημιουργεί σίγουρα πρόκληση, αλλά και ευθύνη στο να ασχοληθεί κάποιος με μεγαλύτερες ηλικίες. Το «Φοίβη και Φιλέας» λοιπόν έρχεται να καλύψει αυτό το ηλικιακό κενό που καλύπτεται κυρίως από ξένους συγγραφείς. Το υψηλού επιπέδου αισθητικό αποτέλεσμα των manga σκίτσων σε συνδυασμό με τα κείμενα, αντανακλά το υψηλό αίσθημα ευθύνης και σεβασμού απέναντι στον αναγνώστη-παιδί. Το manga είναι μία παραδοσιακή ιαπωνική μορφή τέχνης που έχει τις ρίζες του στον 12ο αι., οπότε έχει σκιαγραφήσει από τότε πολλές εποχές και γεγονότα, γιατί όχι λοιπόν και την ελληνική μυθολογία; Το «πάντρεμα» επίσης δύο πολιτισμών με αυτό τον τρόπο, είναι πιστεύω, κάτι αρκετά «προκλητικό» για ένα παιδί να το διαβάσει.

-«Φοίβη και Φιλέας»: Δύο πολύ ξεχωριστά ονόματα με έντονο ελληνικό άρωμα. Πώς επιλέχθηκαν οι δύο αυτοί χαρακτήρες και ποια στοιχεία της προσωπικότητάς τους θεωρείτε ότι θα κάνουν τα παιδιά να ταυτιστούν μαζί τους;

Το γιατί και πώς επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα ονόματα για τους κεντρικούς ήρωες του βιβλίου είναι κάτι που αναφέρεται στην πλοκή του βιβλίου, στοιχεία που μπορούν να ωθήσουν τον αναγνώστη- ακόμη κι έναν ενήλικα- να ψάξει περισσότερες πληροφορίες για κάθε ένα από αυτά, όπως το «μαγικό» γράμμα Φ! Η Φοίβη και ο Φιλέας, ηλικιακά γύρω στα 10 έτη, αφορούν το μέσο όρο της ηλικίας των αναγνωστών τους, είναι δύο παιδιά με ελεύθερο πνεύμα και βούληση. Μπορεί να δημιουργηθεί στον αναγνώστη η απορία, πηγαίνουν σχολείο άραγε αυτά τα παιδιά ή χρειάζεται το σχολείο στην εποχή που ζούνε; Το ότι οι ήρωες επιλέγουν τι θα μάθουν, με το δικό τους ρυθμό, με χιούμορ και κριτική σκέψη, αποτελούν στοιχεία που τα παιδιά μπορούν να ταυτιστούν. Όπως επίσης, η αυτονομία και η ανεξαρτησία που αποπνέουν οι ήρωες, είναι καταστάσεις που ένα παιδί θα θέλει να βιώνει, ακόμη και αν δεν το βιώνει πλήρως ή δεν είναι ακόμη σε θέση να το ορίσει ακριβώς με αυτές τις λέξεις!

-Η γραφή για ένα manga, όπου η εικόνα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, διαφέρει σημαντικά από τη συγγραφή ενός κλασικού παιδικού παραμυθιού. Ποιες ήταν οι δικές σας συγγραφικές προσαρμογές και προκλήσεις σε αυτό το ιδιαίτερο format;

Από την αρχή ξεκίνησα να γράψω ένα κόμικ, που καθοδόν πήρε τη μορφή manga. Έγραφα λοιπόν κάνοντας εικόνα στο μυαλό μου σχεδόν την κάθε πρόταση. Χώριζα τα πάνελ και τα συννεφάκια με δικά μου πρόχειρα σχέδια στην αρχή. Αυτό που ήθελα να ισορροπήσω κυρίως ήταν η αφήγηση που διακόπτεται κατά κάποιον τρόπο από τους διαλόγους των ηρώων. Ειδικά και στο δεύτερο βιβλίο που αφορά στην ιστορία του Θησέα κι έχει περισσότερη δράση, από τη μία θέλω να ρέει η δράση και από την άλλη να «μπλοκάρεται» ακριβώς στο σημείο που έχει σασπένς, δίνοντας όμως μία σκέψη παραπάνω ή κάνοντας πλάκα, σαν να παρακολουθεί κάποιος ταινία! Όλα αυτά βέβαια, παίρνουν σάρκα και οστά μέσα από τα έργα τέχνης των εικονογράφων τους.

-Καταφέρατε να ξεδιπλώσετε έναν ολόκληρο κόσμο (τη ζωή στον πλανήτη Αστερία και την εξερεύνηση των 12 Θεών) σε μόλις 32 σελίδες. Πόσο δύσκολο ήταν να συμπυκνωθεί αυτή η ιστορία χωρίς να χαθεί η μαγεία, το βάθος και η δυναμική της;

Ο κόσμος της Αστερίας θα ξεδιπλώνεται όλο και περισσότερο σε κάθε βιβλίο, αφού πρόκειται για σειρά, οπότε νέα στοιχεία θα προστίθενται κάθε φορά. Σχετικά με τους 12 θεούς του Ολύμπου, γίνεται μία γρήγορη, συμπυκνωμένη αναφορά των χαρακτηριστικών τους (δυνάμεις, ικανότητες, σύμβολα, κύρια γεγονότα) κάνοντας το βιβλίο ακόμη και ένα ευχάριστο διδακτικό εγχειρίδιο ενδεχομένως για κάποιο δάσκαλο. Από την άλλη, κύριος στόχος του βιβλίου δεν είναι να διδάξει το παιδί απλά μυθολογία, αλλά πρωτίστως να το ταξιδέψει. Να ταξιδέψει με τη φαντασία του στο μακρινό μέλλον αλλά και παρελθόν. Να σταθεί απέναντι στο παρελθόν και να συγκρίνει κάποια στοιχεία με το σήμερα, να αμφισβητήσει κάποια άλλα, να θέσει ερωτήματα, όπως κάνουν οι ήρωες του βιβλίου. Οπότε το βιβλίο και κάθε καλό βιβλίο, δεν θα πρέπει να σταματά στις Χ σελίδες του, αλλά να συνεχίζει μέσα στο μυαλό και την καρδιά του αναγνώστη. Εκεί κρύβεται ένα μεγάλο μέρος της μαγείας, του βάθους και της δυναμικής του.

-Στην ιστορία σας, η ανθρωπότητα έχει μετακομίσει στον πλανήτη Αστερία. Γιατί επιλέξατε αυτό το sci-fi εύρημα της μετοίκησης σε έναν νέο κόσμο για να μιλήσετε στα παιδιά για το «χθες»;

Γιατί ο αυτοσκοπός δεν είναι να μιλήσω ακριβώς για το χθες, αλλά κυρίως αυτός ο νέος πλανήτης να γίνει το όχημα για τα παιδιά να ταξιδέψουν με τη φαντασία τους. Μαζί με τη Φοίβη και τον Φιλέα να οραματιστούν ένα μέλλον όχι δυστοπικό, αλλά ενδεχομένως πιο ιδανικό. Και φυσικά μέσα σε αυτό το περιβάλλον να γνωρίσουν το διαχρονικά ενδιαφέρον μακρινό παρελθόν με μία φρέσκια διάθεση και ματιά. Το παρελθόν που τους συναντά με μεγάλη ευκολία και φυσικότητα, οι δύο ήρωες βρίσκουν ομοιότητες και διαφορές που αυτό μπορεί να έχει με το δικό τους παρόν ή με το δικό μας!

-Στο βιβλίο αναφέρεται ότι οι μύθοι είναι «το πιο ανθεκτικό καύσιμο για το ταξίδι στα άστρα». Τι σημαίνει αυτή η φράση για εσάς και ποιο είναι το βαθύτερο μήνυμα που θέλετε να πάρουν τα παιδιά για τη σημασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς;

Τα ίδια τα άστρα και οι πλανήτες μας παραπέμπουν στη μυθολογία. Τα ονόματά τους έχουν τεράστια «βιογραφικά»! Όπως και το όνομα της Αστερίας προέρχεται από το όνομα μίας Τιτανίδας θεάς των πεφταστεριών και της αστρολογίας. Τέτοια στοιχεία μπορούν να κινήσουν το ενδιαφέρον των παιδιών ώστε να ψάξουν περισσότερες πληροφορίες για τα διάφορα στοιχεία που αναφέρονται στο βιβλίο να ανακαλύψουν πράγματα και να δουν πόσο μαγικά μπορούν να συνδεθούν πρόσωπα και γεγονότα. ΄Έτσι μπορούν να δουν ότι αυτό που λέμε «πολιτιστική κληρονομιά» δεν είναι κάτι αποκομμένο από το σήμερα ή το αύριο, ούτε κάτι εκτεθειμένο στις προθήκες των μουσείων. Αντίθετα είναι κάτι ζωντανό πάντα αφού έχει διαποτίσει στους αιώνες τις διάφορες επιστήμες, μέχρι τις διάφορες αντιλήψεις που ακόμη κουβαλάμε.

-Πώς προσεγγίζει κανείς τους 12 Θεούς του Ολύμπου με «κριτική ματιά» και χιούμορ, χωρίς να χάνεται ο απαραίτητος σεβασμός στην παράδοση;

Αυτό μόνο η Φοίβη και ο Φιλέας μπορούν να σας το απαντήσουν καλύτερα! Τα δυο παιδιά μας δείχνουν ότι αν έχει κάποιος κριτική ματιά και χιούμορ είναι σχεδόν βέβαιο ότι αυτά οδηγούν στον απαραίτητο σεβασμό με τον οποίο μπορεί να διαχειριστεί τα πάντα! Άλλωστε η «παράδοση» δεν μπορεί να θεωρείται ως κάτι «αγιοποιημένο» το οποίο απαγορεύει την αντιμετώπισή του με αυτά τα στοιχεία.

-Υπήρξε κάποιος μύθος ή κάποιος από τους 12 Θεούς που σας δυσκόλεψε περισσότερο στη διαχείρισή του ή που, αντίθετα, σας διασκέδασε απίστευτα κατά τη συγγραφή;

Η αλήθεια είναι ότι κάποια «θεία» γεγονότα αφορούν πολύ…ενήλικες καταστάσεις, να το θέσω κομψά! Π.χ. ότι ο Δίας κατακτούσε όποιο θηλυκό ήθελε τεκνοποιώντας μαζί του και γι’αυτό η Ήρα ήταν εκδικητική απέναντί τους ή η σχέση Ήφαιστου-Αφροδίτης ήταν κάτι που με προβλημάτισε πώς θα το προσαρμόσω και για Κ8. Από την άλλη ο Ερμής ήταν τόσο πολυπράγμων που δεν ήξερα τι να πρωτοδιαλέξω για να παραθέσω ή να σχολιαστεί!

-Η γραφή για τη νέα γενιά απαιτεί μια ιδιαίτερη γλώσσα, μακριά από διδακτισμούς. Ποιο ήταν το δικό σας «κλειδί» για να κάνετε τις ιστορίες της «παλιάς πατρίδας» να ακούγονται σύγχρονες και συναρπαστικές για τα παιδιά του σήμερα;

Οι Φοίβη και ο Φιλέας θέλουν να μάθουν διάφορα πράγματα με διασκεδαστικό τρόπο και συμπαρασύρουν τους αναγνώστες μαζί τους εύκολα και «ανώδυνα» καταρχάς με το όχημα του κόμικ. Η ιδιαίτερη μάλιστα μορφή του manga τραβά την προσοχή στο μάτι κυριολεκτικά καρέ-καρέ, αφού τα ασπρόμαυρα σκίτσα κρύβουν λεπτομέρειες και διαστάσεις που το έγχρωμο δεν μπορεί να αποδώσει. Και ακριβώς επειδή απευθύνονται σε αναγνώστες 7+, το οπτικό κομμάτι είναι πολύ σημαντικό για αυτές τις ηλικίες που κατακλύζονται κιόλας από πολλές εικόνες- κυρίως έγχρωμες. Σε συνδυασμό με το οπτικό λοιπόν, οι διάλογοι των 2 ηρώων που διακόπτουν τη ροή της αφήγησης σε καίρια σημεία με εύστοχο και αστείο τρόπο, είναι ένα ακόμη κλειδί για τον αναγνώστη να γυρίσει με όρεξη τη σελίδα και να μην ανυπομονεί να φτάσει στην τελευταία. Και πιστεύω ότι οι γονείς επίσης μπορούν να βρουν με αυτό το βιβλίο μία ευκαιρία συνάντησης και επικοινωνίας με τα παιδιά τους, κάνοντας όχι μόνο παιχνίδια ρόλων, αλλά να ανακαλύψουν πολλά σημεία συζήτησης από θέματα που θίγονται.

-Η δημιουργία ενός manga απαιτεί μια εξαιρετικά στενή συνεργασία ανάμεσα στον συγγραφέα και τον σχεδιαστή. Πώς κυλούσε η δημιουργική σας καθημερινότητα με τον εικονογράφο Οδυσσέα Θεοδωράτο (Mangaka Ody) και πώς ισορροπούσατε το κείμενο με την εικόνα;

Η συνεργασία μου με τον Οδυσσέα ήταν όντως εξαιρετική, ιδανική θα έλεγα! Εκτός του ότι είναι ένας πολύ ταλαντούχος νέος, είναι και ένα εξαιρετικό παιδί, στοιχείο απαραίτητο επίσης για μία καλή συνεργασία. Κάθε μέρα σχεδόν περίμενα να δω ένα έργο τέχνης του πάνω στα κείμενά μου, το οποίο ήταν κιόλας ισορροπημένο. Ελάχιστες οι διορθώσεις/προσαρμογές που χρειάστηκαν. Πραγματικά κύλησε πολύ αρμονικά αυτή η δημιουργική περίοδος. Και χαίρομαι πραγματικά γι’αυτόν που προοδεύει στο εξωτερικό!

-Υπήρξε κάποια στιγμή που είδατε προσχέδια του Οδυσσέα για τη Φοίβη, τον Φιλέα ή τον πλανήτη Αστερία και νιώσατε ότι «ξεπέρασαν» αυτό που είχατε αρχικά φανταστεί στο μυαλό σας γράφοντας;

Αυτά που με είχαν εντυπωσιάσει κυρίως ήταν τα σχέδια των 12 θεών με τη δυναμική των manga που αποτυπώνουν! Επίσης, τα διάσπαρτα χαρακτηριστικά στοιχεία έκφρασης των manga στη Φοίβη και στο Φιλέα έδωσαν μια άλλη πνοή σε αυτά που είχα στο μυαλό μου γραπτά.

-Το βιβλίο κυκλοφόρησε πολύ πρόσφατα. Ποιες είναι οι πρώτες αντιδράσεις που λαμβάνετε από τους μικρούς αναγνώστες, αλλά και από τους γονείς τους; Ξαφνιάζονται από τον συνδυασμό «Μυθολογία + Manga»;

Ναι η αλήθεια είναι ότι υπάρχει μεγάλος ενθουσιασμός σε συνδυασμό με έκπληξη, αν σκεφτεί κάποιος ότι είναι και το πρώτο ελληνικό manga για παιδιά! Κάποιες φορές μάλιστα έχει πλάκα που τα παιδιά γνωρίζουν κιόλας τι είναι manga ενώ οι γονείς με ρωτάνε περί τίνος πρόκειται. Επίσης, αρκετοί εκπαιδευτικοί μου έχουν μεταφέρει ότι το έχουν χρησιμοποιήσει στην τάξη όχι μόνο για να διδάξουν μυθολογία, αλλά να συζητήσουν και άλλα θέματα που προκύπτουν όπως το bullying ή για τη ζωή μετά θάνατο. Κάποιοι γονείς επίσης, μου έχουν πει, ότι το διάβασαν και στο 5χρονο παιδί τους με τις ανάλογες επεξηγήσεις, αλλά να το μοιραστεί και το 9χρονο αδελφάκι τους. Αυτή την ευελιξία μπορούν να προσφέρουν τα κόμικς.

-Πιστεύετε ότι στην εποχή των οθονών, του TikTok και της γρήγορης πληροφορίας, τα βιβλία που χρησιμοποιούν τη γλώσσα των comics και των manga είναι η «γέφυρα» που χρειαζόμαστε για να φέρουμε τα παιδιά ξανά κοντά στο διάβασμα;

Ναι βέβαια! Σε διάφορες χώρες στο εξωτερικό μάλιστα εδώ και χρόνια έχουν χρησιμοποιηθεί ως σχολικά εγχειρίδια σε πολλά μαθήματα. Εδώ βέβαια χρειάζεται προσοχή, δεν εννοούμε τα κόμικς ή τα graphic novels μπορούν να αντικαταστήσουν πχ τα ιστορικά βιβλία, γιατί είναι σαν να λέμε ότι κάποιος μπορεί να μάθει ιστορία μέσα από ιστορικές ταινίες. Μπορεί βέβαια να πάρει πολλές ιστορικές αναφορές οι οποίες να γίνουν αφορμή για περαιτέρω τεκμηριωμένη έρευνα. Το θετικό είναι ότι μπαίνει στο πλαίσιο ενεργοποίησης του ενδιαφέροντος και του εσωτερικού κινήτρου να διαβάσει κάτι παραπέρα. Θα το πήγαινα λοιπόν και λίγο πιο εκπαιδευτικά ότι όλα αυτά τα στοιχεία, μπορούν να αποτελούν στοιχεία της μεταγνώσης, δλδ του «μαθαίνω πώς να μαθαίνω», του αναστοχασμού, της αξιολόγησης αυτού που διαβάζω, της κριτικής σκέψης. Στοιχεία λοιπόν άκρως απαραίτητα σε μία νέα εποχή που έχει κιόλας ξεκινήσει με την ευρεία χρήση της ΤΝ. Χρησιμοποιούμε λοιπόν την εικόνα στο χαρτί για να τραβήξουμε την προσοχή των παιδιών από την εικόνα της οθόνης, όπου δεν υπάρχει όριο και πλαίσιο. Κι εδώ όμως χρειάζεται ποιοτική εικόνα και κείμενο!

-Η Φοίβη και ο Φιλέας μόλις ξεκίνησαν το ταξίδι τους στον χρόνο και το σύμπαν. Να περιμένουμε και συνέχεια στις περιπέτειές τους; Ίσως μια εξερεύνηση της ελληνικής ιστορίας ή άλλων παραδόσεων μέσα από το δικό σας, μοναδικό πρίσμα;

Ναι βέβαια, η εικονογράφηση του δευτέρου βιβλίου έχει σχεδόν τελειώσει, όπου η Φοίβη και ο Φιλέας ακολουθούν τον Θησέα στις περιπέτειές του και υπάρχει σχέδιο και για άλλους ήρωες της μυθολογίας. Ένα πολύ αισιόδοξο σενάριο είναι να ταξιδέψουν αργότερα και στην πιο σύγχρονη ιστορία μας.

---

Η Ρένα Καλπάκη ανοίγει τα χαρτιά της στο Kulturosupa για το «Φοίβη και Φιλέας» (Εκδόσεις Φουρφούρι), το πρώτο ελληνικό παιδικό manga! Δείτε πώς η ελληνική μυθολογία συναντά την ιαπωνική κουλτούρα και ένα sci-fi μέλλον, αποτελώντας την ιδανική «γέφυρα» για να φέρει τα παιδιά πίσω στο ποιοτικό βιβλίο.