'Συζητώντας με την ψυχολόγο Νικολίνα Δανιηλίδου για τη μάχη με τα κιλά'

 Τα παραπανίσια #κιλά είναι για πολλούς ένα #προστατευτικό περίβλημα. Κι αυτό το περίβλημα δεν αφαιρείται εύκολα γιατί υπάρχει εκεί για να προστατεύει. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Το άτομο με τα παραπανίσια #κιλά βιώνει #ενοχή καθώς το μήνυμα της #κοινωνίας είναι ότι τα κιλά του εξαρτώνται από τον ίδιο και ότι η παρουσία τους είναι ένδειξη αδυναμίας του #χαρακτήρα του. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Το να μη χάνει κανείς #κιλά, δεν σημαίνει πάντα ότι #αυτοκαταστρέφεται ή ότι αντιστέκεται στην #αλλαγή. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, δίνω μια υπόσχεση στον εαυτό μου… κι αυτή η υπόσχεση δεν είναι άλλη από το να με βρει το επόμενο καλοκαίρι με λιγότερα κιλά… κάτι μου λέει ότι με καταλαβαίνετε… δεν ανήκω στους ανθρώπους που γεννήθηκαν με πολλά κιλά ή με τάση στην παχυσαρκία… αντιθέτως μάλιστα για τις πρώτες τρεις δεκαετίες της ζωής μου είχα ιδανικές αναλογίες… το ίδιο ίσχυε και για τους γονείς μου… και οι δυο τους είχαν πάντα ένα σταθερό βάρος, φυσιολογικό βάρος, το οποίο και διατήρησαν μέχρι τα γεράματά τους… ανήκω, όμως, στους ανθρώπους που άρχισαν να βάζουν σταδιακά βάρος και βρέθηκαν να βλέπουν στη ζυγαριά τους νούμερα που ούτε καν φανταζόντουσαν… κι όπως συνηθίζω να λέω είναι πιο δύσκολο να θυμάσαι τον εαυτό σου αδύνατο και να τον συγκρίνεις με την τωρινή του εκδοχή, που προφανώς δεν σου αρέσει, παρά να ξέρεις ότι από παιδί πάλευες με δίαιτες, διατροφές και όπως αλλιώς λέγονται οι προσπάθειες που δοκιμάζουν τις αντοχές μας και ρίχνουν συχνά την ψυχολογία μας…

Κάθε χρόνο λοιπόν, τέτοια εποχή, φαντασιώνομαι πως το επόμενο καλοκαίρι θα με βρει κοντά στα παλιά μου κιλά… για την ώρα δεν το έχω καταφέρει… άλλοτε με απασχολεί περισσότερο, άλλοτε λιγότερο… αυτό που σίγουρα παρατηρώ είναι πως όλο αυτό το θέμα με τα παραπανίσια κιλά προβληματίζει πολλές ακόμα γυναίκες και λέω γυναίκες χωρίς να σημαίνει ότι δεν ταλαιπωρεί και άντρες… ο τρόπος, όμως, με τον οποίο προσεγγίζουμε το θέμα εμείς οι γυναίκες είναι αρκετά διαφορετικός… και, ως συνήθως, πιο εστιασμένος στο συναίσθημα… τις προάλλες είχα μια θεραπευόμενη με την οποία δουλεύουμε, μεταξύ άλλων, το θέμα των παραπανίσιων της κιλών και μάλιστα δεν διστάζω να αστειεύομαι μαζί της θυμίζοντας της πως είναι και για μένα ένα ‘ανοιχτό θέμα’ και πως ίσως ήρθε η ώρα να απευθυνθεί σε κάποιον άλλον ειδικό που θα μπορούσε να τη βοηθήσει καλύτερα… κι όμως εκείνη απαντά, χωρίς δεύτερη σκέψη, πως νιώθει ότι εγώ μπορώ να την καταλάβω καλύτερα από οποιονδήποτε προσθέτοντας ότι τη βοηθά να βλέπει ότι κι εγώ είμαι άνθρωπος που παλεύω με τα δικά μου ζητήματα γιατί έτσι απενοχοποιείται και αισθάνεται πως έχει κι αυτή δικαίωμα στο λάθος όπως έχω κι εγώ…

Ας ονομάσω Μαρία τη θεραπευόμενη αυτή… η Μαρία διανύει την τέταρτη δεκαετία της ζωής της… είναι πολύ πετυχημένη στον επαγγελματικό τομέα και εξίσου ευτυχισμένη στην οικογενειακή της ζωή… δυσκολεύεται να καταλάβει τι μπορεί να είναι αυτό που κρύβεται πίσω από τα κιλά που έχει πάρει τα τελευταία χρόνια και δεν λέει να ξεφορτωθεί… ‘βαρέθηκα να ακούω παντού και να διαβάζω για το συναισθηματικό φαγητό’, μου λέει για να συνεχίσει ‘εγώ τρώω ό,τι κι αν νιώθω… είτε είναι θετικό είτε είναι αρνητικό το συναίσθημα που έχω, θέλω να τρώω’. Έχοντας διαβάσει πρόσφατα το βιβλίο ‘Φάε όταν πεινάς, όχι όταν πονάς’ της καλής μου φίλης και ψυχολόγου, εξειδικευμένης σε ζητήματα διαταραχών διατροφής και υπερφαγίας, Νικολίνας Δανιηλίδου, φέρνω στο νου μου τα λόγια της: ‘Ένας άνθρωπος, που έχει τραυματιστεί και δεν έχει νιώσει ασφαλής στην παιδική του ηλικία, δεν επιλέγει την ενασχόληση με την τροφή αντί της υγείας. Την επιλέγει γιατί δεν ξέρει πώς αλλιώς να υπάρξει. Συνεπώς το να μη χάνει κιλά δεν είναι αντίσταση στην αλλαγή και ούτε αντίσταση στην ψυχοθεραπεία. Δεν είναι επειδή ένας άνθρωπος δεν θέλει να αλλάξει και επιλέγει να αυτοκαταστρέφεται. Είναι επειδή το σύμπτωμα ηρεμεί την αναστάτωση που βιώνει ενώ η αλλαγή θα αφαιρέσει αυτό το προστατευτικό πέπλο και θα τον αφήσει εκτεθειμένο σε καταστάσεις που δεν είναι έτοιμος να διαχειριστεί’. 

Προσκαλώ τη Μαρία να φανταστεί τα κιλά, που κουβαλά, σαν ένα προστατευτικό περίβλημα. Ένα περίβλημα που χρειάζεται. Ένα περίβλημα που δυσκολεύεται να αφήσει και να αποχωριστεί γιατί θα νιώθει γυμνή. Το ερώτημα είναι απέναντι σε τι ή σε ποιον θα νιώθει γυμνή. Απέναντι στον εαυτό της ή στους άλλους; Στην κριτική, την απόρριψη, την αμφισβήτηση, την καχυποψία; Θα πρέπει η Μαρία να θυμηθεί πώς ήταν χωρίς αυτό το περίβλημα. Τι ήταν διαφορετικό στην καθημερινότητά της; Πώς ένιωθε με το σώμα της; Τι άκουγε για το σώμα της; Πώς ήταν με αυτά που άκουγε; Πώς ήταν οι σχέσεις της με τους άλλους; Πότε ένιωσε την ανάγκη να προστατευθεί; Τι προηγήθηκε; Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα περιμένουν απαντήσεις. Μόνο όταν και αν δοθούν αυτές οι απαντήσεις, θα καταφέρει η Μαρία να αγκαλιάσει αρχικά τον τωρινό σωματικό εαυτό της και σε επόμενη φάση να αποφασίσει τι θέλει να αλλάξει σε αυτόν.

Δεν είναι εύκολη αυτή η αγκαλιά, η αγκαλιά που θα ήταν καλό να δώσει – για να μην πω ότι οφείλει να δώσει – η Μαρία στον τωρινό σωματικό εαυτό της. Πώς να αγκαλιάσει κάτι για το οποίο δεν νιώθει καλά; Σύμφωνα με την κυρία Δανιηλίδου το άτομο με τα παραπανίσια κιλά, είτε αυτά είναι λίγα είτε είναι πολλά, βιώνει ενοχή καθώς το μήνυμα της κοινωνίας είναι ότι τα κιλά του εξαρτώνται από τον ίδιο και ότι η παρουσία τους είναι ένδειξη αδυναμίας του χαρακτήρα του. Αυτό οδηγεί στη διαμόρφωση ενός πληγωμένου κοινωνικού εαυτού όπου οι άλλοι του καθρεφτίζουν ότι η εικόνα του πρέπει να αλλάξει. Πώς μπορεί η Μαρία να εναντιωθεί στους σημαντικούς άλλους της ζωής της; Πώς μπορεί να αγνοήσει την εσωτερική σύγκρουση μέσα της; Από τη μια ο πληγωμένος και ενοχικός εαυτός της που απολογείται συνεχώς για το βάρος που έχει και από την άλλη ο επαναστατικός, θυμωμένος εαυτός της που δεν ακούει κανέναν και τρώει ό,τι θέλει προκειμένου να απελευθερωθεί από τις ενοχλητικές εξωτερικές πιέσεις που δέχεται.

‘Θα φάω όσο θέλω και δεν θα δώσω λογαριασμό σε κανέναν…’, λέει σε μια συνεδρία. Είναι εκείνη η στιγμή που νιώθει ότι έχει τον έλεγχο. Είναι εκείνη η στιγμή που έχει πείσει τον εαυτό της πως κάνει αυτό που επιθυμεί ενώ στην πραγματικότητα ούτε και τότε νιώθει πραγματικά ελεύθερη. Μπερδεύουμε συχνά, όπως και η Μαρία, την ελευθερία με την απώλεια ελέγχου και μέτρου. Νομίζουμε ότι προστατεύουμε τον εαυτό μας ενώ στην ουσία τον ταλαιπωρούμε. Κι όλο αυτό συνδέεται στενά με τα βιώματα που έχουμε από την παιδική μας ηλικία. ‘Όταν η οικογένεια έχει δώσει άνευ όρων αποδοχή στο παιδί της, τότε αυτό το παιδί γίνεται ένας ενήλικας που μπορεί να εναντιωθεί στην κοινωνία χωρίς την οργή του τραύματος. Χωρίς να κάνει το σώμα του δοχείο έκφρασης της εναντίωσης και της επανάστασης. Μπορεί να εναντιωθεί δηλαδή χωρίς να χρησιμοποιεί το σώμα του. Και τα κιλά είναι ‘απλώς κιλά’ και όχι σημάδι ανεπάρκειας ή έλλειψης’, δηλώνει η ειδικός.

Τι γίνεται, όμως, με τη Μαρία και την κάθε Μαρία που μεγάλωσε σε μια οικογένεια η οποία δεν της έδωσε άνευ όρων αποδοχή; Τι γίνεται με τους ανθρώπους που μεγάλωσαν με γονείς επικριτικούς, απορριπτικούς, απαξιωτικούς ή που έδιναν την αποδοχή περιστασιακά και με προϋποθέσεις; ‘Το επικριτικό βλέμμα των γονιών, το συναίσθημα της απογοήτευσης που τους καθρέφτισαν και η κριτική που έχουν ασκήσει στα παιδιά τους, έχουν τραυματίσει με τέτοιον τρόπο την αίσθηση επάρκειάς τους που είναι σχεδόν αδύνατο αυτή να αποκατασταθεί. Μάταια αυτά τα παιδιά θα προσπαθούν να κερδίσουν την αποδοχή των γονιών προσπαθώντας να βάλουν το σώμα τους στο καλούπι που τους ζητήθηκε. Τα τραυματισμένα αυτά παιδιά, με την ευάλωτη αίσθηση εαυτού, θα προσπαθήσουν να επιβληθούν στο σώμα τους προκειμένου να αποκτήσουν μια εξωτερική αίσθηση επάρκειας, δηλαδή να πάρουν επιβεβαίωση από τους άλλους ότι είναι επαρκείς. Οπότε είτε θα επενδύσουν πολύ ώστε η εξωτερική τους εικόνα να είναι αψεγάδιαστη για να μη δείχνουν την ανεπάρκεια που βιώνουν μέσα τους, είτε θα αυτοτιμωρούνται βιώνοντας την απογοήτευση ενός ανεπαρκούς εαυτού. Σε καμία περίπτωση, όμως, η αίσθηση επάρκειας δεν χτίζεται από την επιβεβαίωση των άλλων. Όταν η επάρκεια προέρχεται από την επιβεβαίωση των άλλων είναι σαν ένα σπίτι χωρίς εσωτερική θέρμανση. Η θερμοκρασία θα καθορίζεται από το περιβάλλον χωρίς να υπάρχει εσωτερικός θερμοστάτης και συνεπώς θα νιώθεις πάντα εκτεθειμένος στην αξιολόγηση των άλλων’, γράφει η Νικολίνα στο βιβλίο της ‘Τι συναίσθημα θα φάμε σήμερα;’. 

Για άλλη μια φορά συνειδητοποιώ πως για να αντιμετωπίσουμε αυτό, που συμβαίνει στο παρόν, θα πρέπει να φανούμε αρκετά δυνατοί να κοιτάξουμε και, αν χρειαστεί, να βουτήξουμε στο παρελθόν. Να βουτήξουμε για να θυμηθούμε. Να θυμηθούμε και να αναγνωρίσουμε. Να θυμηθούμε, να αναγνωρίσουμε και να κατανοήσουμε. Να θυμηθούμε, να αναγνωρίσουμε, να κατανοήσουμε και να εξηγήσουμε. Κι ύστερα να δούμε τι θέλουμε να κάνουμε με τον εαυτό μας στο ‘εδώ και τώρα’. Μα προτού αναλάβουμε την ευθύνη των πράξεων μας, θα πρέπει να περάσουμε από τα προηγούμενα στάδια και να αξιοποιήσουμε τις γνώσεις που θα μας δώσουν.

Επιλέγω να ολοκληρώσω αυτό το άρθρο με μια σύντομη αλλά εξαιρετικά περιεκτική δήλωση μιας θεραπευόμενης της Νικολίνας. Η δήλωση αυτή υπάρχει στο παραπάνω βιβλίο και συνοψίζει μέσα σε λίγες φράσεις την ουσία όλων των προβληματισμών που έχουν πολλοί και πολλές. ‘Κάθε πρωί που ξυπνάω υπόσχομαι στον εαυτό μου ότι θα κάνω δίαιτα. Ξεκινάω τη μέρα μου τρώγοντας αφρολέξ. Συγνώμη, ριζογκοφρέτες εννοώ. Κάθε βράδυ τρώω ό,τι βρω στο σπίτι, κυρίως γλυκά. Μετά πάω για ύπνο με τύψεις και υπόσχομαι στον εαυτό μου ότι την άλλη μέρα θα κάνω δίαιτα. Και έτσι πέρασαν τα τελευταία 3 χρόνια μέχρι τώρα…’. Για άλλους πέρασαν τα τελευταία 3 χρόνια μέχρι τώρα, για άλλους πολλά παραπάνω. Σημασία έχει τι κάνουμε από εδώ και πέρα, σκέφτομαι. Σημασία έχει, επίσης, να μην πιεζόμαστε να δίνουμε υποσχέσεις στον εαυτό μας γιατί ακόμα κι αυτό πυροδοτεί νέες εσωτερικές συγκρούσεις.

Δεν ξέρω πώς θα με βρει το επόμενο καλοκαίρι… εύχομαι να με βρει πρωτίστως με υγεία… κι ας είμαι στα ίδια κιλά… θα προτιμούσα να μην είμαι στα ίδια κιλά αλλά για την ώρα αποδέχομαι αυτό που είμαι και μαθαίνω να ζω με αυτό γιατί μόνο έτσι έχω σοβαρές πιθανότητες να το αλλάξω… και ναι, κι αυτό το καλοκαίρι θα με βρει με τα ίδια μαγιό… κι αυτό το καλοκαίρι θα με βρει να αναπολώ εκείνα τα καλοκαίρια που φορούσα ό,τι ήθελα χωρίς να σκέφτομαι αν το ρούχο διαγράφει ή όχι… θα με βρει, όμως, με μια επίγνωση που ίσως τελικά να μην είχα όταν ήμουν με λιγότερα κιλά… να τα λέμε κι αυτά… να τα λέμε και να μην τα αγνοούμε… όσο για εμάς, θα βρεθούμε ξανά σύντομα μέσα από ένα επόμενο άρθρο!