Συζητώντας με την ψυχολόγο Κατερίνα Χατζηκαλλία για τις διακοπές με παππού και γιαγιά

 

Όταν ο #παππούς και η #γιαγιά αποτελούν πρόσωπα σταθερότητας και #ασφάλειας για το #παιδί, οι #διακοπές μαζί τους αποτελούν πηγή χαράς, ξεγνοιασιάς και χαλάρωσης. Οι #αναμνήσεις από αυτές τις διακοπές συνοδεύουν το παιδί σε όλη του τη #ζωή. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Μια ‘μικρή απομάκρυνση’ του #παιδιού από τους #γονείς του, κατά τη διάρκεια των #καλοκαιρινών διακοπών, και με την προϋπόθεση ότι γίνεται σε ένα ασφαλές περιβάλλον, ενισχύει την #αυτονομία, την #αυτοπεποίθηση και την προσαρμοστικότητα του παιδιού. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Οι #γονείς καλούνται να διατηρήσουν ισορροπίες, αλλά και την ψυχραιμία τους, όταν το #παιδί τους πηγαίνει για μέρες στους #παππούδες καθώς, λίγο ή πολύ, θα αλλάξει η καθημερινότητά του και τη διαπαιδαγώγησή του θα αναλάβουν για ένα διάστημα οι παππούδες. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Για πολλούς το καλοκαίρι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με ημέρες ξεγνοιασιάς στο χωριό ή το νησί παρέα με τον παππού και τη γιαγιά. Δεν είναι λίγοι οι γονείς που εμπιστεύονται τα παιδιά τους στους παππούδες και τις γιαγιάδες προσφέροντας τους έτσι την ευκαιρία των διακοπών και διασφαλίζοντας για τους ίδιους στιγμές ηρεμίας και προσωπικού χρόνου.Ποια είναι, όμως, τα πλεονεκτήματα των καλοκαιρινών διακοπών με τον παππού και τη γιαγιά; Τι κερδίζει ένα παιδί; Τα καλοκαίρια με τον παππού και τη γιαγιά αποτελούν τις περισσότερες φορές τις πιο όμορφες αναμνήσεις των παιδικών μας χρόνων. Αυτό υποστηρίζει η ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια Κατερίνα Χατζηκαλλία λέγοντας πως τα πλεονεκτήματα αυτών των διακοπών δεν είναι μόνο για το παιδί αλλά δυνητικά και για όλα τα εμπλεκόμενα μέλη μιας οικογένειας. Όσον αφορά στο παιδί, σύμφωνα με την κυρία Χατζηκαλλία, εφόσον οι παππούδες αποτελούν πρόσωπα σταθερότητας και ασφάλειας για το ίδιο, οι διακοπές μαζί τους μπορούν να αποτελέσουν πηγή χαράς, ξεγνοιασιάς και χαλάρωσης. Καθώς οι παππούδες διαθέτουν, συνήθως, περισσότερο χρόνο από τους γονείς και έχουν μια λιγότερο απαιτητική καθημερινότητα, μπορεί να λειτουργούν περισσότερο χαλαρωτικά για το παιδί. Έρευνες δείχνουν ότι η ποιοτική σχέση και ο χρόνος με τους παππούδες συνδέεται με καλύτερη συναισθηματική ανθεκτικότητα, λιγότερα συμπτώματα άγχους και υψηλότερη αυτοεκτίμηση στα παιδιά. Παράλληλα μέσα από την επαφή με τους παππούδες, το παιδί έρχεται σε επαφή με την οικογενειακή ιστορία, τις παραδόσεις και τις αξίες της οικογένειας, στοιχεία που ενισχύουν την αίσθηση ταυτότητας και του ‘ανήκειν’. Επιπλέον, μια ‘μικρή απομάκρυνση’ από τους γονείς, όταν αυτή γίνεται σε ένα ασφαλές περιβάλλον, ενισχύει την αυτονομία, την αυτοπεποίθηση και την προσαρμοστικότητα του παιδιού. Οι αναμνήσεις, που δημιουργούνται μέσα από τις απλές καθημερινές στιγμές, όπως ένα παιχνίδι στην αυλή, μια βόλτα στο χωριό ή μια ιστορία από τα παλιά, είναι συχνά αυτές που μας συνοδεύουν σε όλη μας τη ζωή.

Πέρα από πλεονεκτήματα, υπάρχουν σίγουρα και μειονεκτήματα ή δυσκολίες που καλείται ο γονιός να ξεπεράσει προκειμένου να μη δυσαρεστήσει τους δικούς του γονείς αλλά και να μην αποκλίνει πολύ από τη γραμμή που έχει και προσπαθεί να διατηρήσει με το παιδί του, σκέφτομαι. Η κυρία Χατζηκαλλία, μέσα από την εμπειρία της, λέει ότι το πιο συχνό ζήτημα , που προκύπτει στους γονείς όταν το παιδί τους πηγαίνει για διακοπές στον παππού και τη γιαγιά, είναι το πώς θα επιστρέψει. Οι γονείς καλούνται να διατηρήσουν ισορροπίες, αλλά και την ψυχραιμία τους, όταν το παιδί τους πηγαίνει για μέρες στους παππούδες καθώς, λίγο ή πολύ, θα αλλάξει η καθημερινότητά του και τη διαπαιδαγώγησή του θα αναλάβουν για ένα διάστημα οι παππούδες. Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα. Οι παππούδες, που μεγάλωσαν σε μια διαφορετική εποχή και πολλές φορές θεωρούν φυσιολογικά άλλα πράγματα από τους γονείς, μπορεί να παραβλέπουν τους κανόνες των γονιών και να ακολουθούν δικούς τους κανόνες. Σημαντικό είναι σε κάθε περίπτωση να μπορούν τα παιδιά να κατανοήσουν ότι κάθε σπίτι έχει διαφορετικούς κανόνες και οι παππούδες, από τη μεριά τους, να αποφεύγουν να υπονομεύουν το ρόλο του γονιού και τις βασικές αρχές της οικογένειας. Καλό είναι οι γονείς να συζητούν εκ των προτέρων με τους παππούδες – με σεβασμό και χωρίς διάθεση κριτικής – τι είναι αυτό που είναι σημαντικό να παραμείνει στις συνήθειες του παιδιού. Στόχος δεν είναι να επιβληθεί ο ένας στον άλλον, αλλά να  υπάρχει μια κοινή γραμμή στα σημαντικά ζητήματα.

Τι γίνεται, όμως, στην περίπτωση που ο γονιός διαπιστώσει ότι το παιδί του ‘βγήκε εκτός προγράμματος’ με τον παππού και τη γιαγιά; Πώς να το διαχειριστεί; ‘Είναι αναμενόμενο στις διακοπές τα παιδιά να ‘βγαίνουν εκτός προγράμματος’. Πάντα την περίοδο των διακοπών τα παιδιά – και όχι μόνο – βγαίνουν εκτός προγράμματος και ακολουθούν διαφορετικό πρόγραμμα από εκείνο της καθημερινότητάς τους. Αυτή, όμως, είναι και η λογική και το νόημα των διακοπών, να διακόψουν ό,τι κάνουν τον υπόλοιπο καιρό και να κάνουν κάτι διαφορετικό και πιο χαλαρό. Άρα είναι κάτι που το περιμένουμε και σίγουρα δεν χρειάζεται να μας αγχώνει καθώς το σημαντικό με την επιστροφή του παιδιού στο σπίτι είναι η μετάβαση στην προηγούμενη γνωστή καθημερινότητα να γίνει ήρεμα και σταθερά. Εξάλλου τα περισσότερα παιδιά προσαρμόζονται πολύ γρήγορα. Σίγουρα πρέπει οι γονείς να αποφύγουν τις έντονες παρατηρήσεις και την κριτική προς τους παππούδες, ιδίως μπροστά στο παιδί, καθώς κάτι τέτοιο θα δημιουργήσει περισσότερη ένταση και προβλήματα’, απαντά η ειδικός. 

Της ζητώ να δώσει κάποιες κατευθυντήριες οδηγίες που είναι καλό να δίνει, με τη σειρά του, ο γονιός στον παππού και τη γιαγιά προτού αφήσει το παιδί του. Η ίδια συμφωνεί πως είναι καλό να υπάρχουν κάποιες βασικές κατευθυντήριες οδηγίες για τα ουσιαστικά ζητήματα στην καθημερινότητα του παιδιού, χωρίς όμως υπερβολές και απολυτότητα. Σίγουρα, αν υπάρχουν ζητήματα υγείας του παιδιού, τυχόν αλλεργίες, συγκεκριμένες ώρες ύπνου ανάλογα με την ηλικία, καθώς και οτιδήποτε βοηθά το παιδί να αισθάνεται ασφαλές, καλό είναι να ειπωθεί. Παράλληλα, αξίζει να δοθούν οδηγίες για τη χρήση οθονών και τους βασικούς κανόνες του σπιτιού. Όσο πιο σαφείς και σύντομες είναι αυτές οι κατευθυντήριες οδηγίες, τόσο πιο πιθανό είναι ότι δεν θα υπάρξουν παρεξηγήσεις. Σημαντικό βέβαια είναι να προετοιμαστεί και το παιδί ειδικά αν είναι η πρώτη φορά που αυτό θα πάει με τους / στους παππούδες διακοπές. Οι γονείς, όπως εξηγεί η κυρία Χατζηκαλλία, πρέπει να μιλήσουν στο παιδί αρκετό καιρό πριν, σχετικά με τα πρακτικά ζητήματα που μπορεί να το απασχολήσουν όταν πάει στους παππούδες, όπως πότε θα πάει, τι θα έχει εκεί που θα είναι, πότε θα επιστρέψει, πώς μπορεί να επικοινωνεί με τους γονείς του. Το να γνωρίζει κάποια βασικά πράγματα το παιδί και να είναι κάτι, που καλλιεργείται από καιρό ως κάτι φυσιολογικό και αναμενόμενο, μειώνει σημαντικά το άγχος αποχωρισμού και τα σενάρια που μπορεί να κάνουν με το μυαλό τους ιδιαίτερα τα μικρότερα παιδιά. Παράλληλα, οι γονείς χρειάζεται να δείξουν και εμπιστοσύνη στους παππούδες, εφόσον υπάρχει μια σχέση αγάπης και φροντίδας από τους παππούδες προς το παιδί. Το να υπάρχουν μικρές διαφοροποιήσεις μεταξύ των δύο σπιτιών δεν αποτελεί, συνήθως, πρόβλημα. Αντιθέτως μπορεί να βοηθήσουν και το παιδί να αποκτήσει ευελιξία και προσαρμοστικότητα.

Αναρωτιέμαι για την ευκολία της προσαρμογής του παιδιού μετά την επιστροφή του στο σπίτι. Εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού, το χαρακτήρα ή και άλλους παράγοντες; Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να είναι αποτελεσματικοί; Η απάντηση της συνεντευξιαζόμενης αποδεικνύεται πολύ βοηθητική: ‘Η προσαρμογή κάθε παιδιού, μετά την επιστροφή του, στο σπίτι εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: την ηλικία, την ιδιοσυγκρασία του παιδιού, τη διάρκεια της απουσίας, την καθημερινότητα στην οποία το παιδί επιστρέφει, κ.ο.κ.Τα περισσότερα παιδιά ωστόσο, ενώ αρχικά μπορεί να δυσκολευτούν με την επιστροφή τους στο σπίτι, καθώς καλούνται ξανά να προσαρμοστούν σε άλλη καθημερινότητα, γρήγορα επανέρχονται μια που είναι μια ήδη οικεία κατάσταση. Καθοριστικός είναι ο ρόλος των γονιών, μέσα από τη σταθερότητά τους στις καθημερινές συνήθειες και τη διατήρηση των γνώριμών τους ρουτινών’.

 

Θέλω να μάθω αν ενθαρρύνει την επαφή του παιδιού με συγγενείς κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών. Εκείνη λέει πως η επαφή του παιδιού, κατά τις καλοκαιρινές διακοπές, με πρόσωπα με τα οποία νιώθει ασφάλεια, αποδοχή και αγάπη μόνο καλό έχει να του προσφέρει. Όταν τα παιδιά νιώθουν αποδοχή και ασφάλεια, εξελίσσονται, ‘ανθίζουν’, χαίρονται. Οι σχέσεις με αγαπημένα πρόσωπα (όχι απαραίτητα συγγενείς) προσφέρουν νέες εμπειρίες , ενισχύουν τις κοινωνικές δεξιότητες, δημιουργούν πολύτιμες αναμνήσεις. Ωστόσο, σημαντικό κομμάτι είναι το πώς βιώνουν όλο αυτό και οι ίδιοι οι γονείς, καθώς αν νιώθουν άβολα ή βιώνουν οι ίδιοι άγχος αποχωρισμού από το παιδί, τότε η όλη συνθήκη μπορεί να επιδράσει και αρνητικά στο παιδί. Θέλω να μάθω κάτι ακόμα και πιο συγκεκριμένα αν της έχει τύχει να έρθουν γονείς στο γραφείο της για να ζητήσουν τις συμβουλές της προκειμένου να διαχειριστούν δυσκολίες στην επικοινωνία με τον παππού και τη γιαγιά. ‘Φυσικά, στην Ελλάδα ζούμε!’, απαντά και συνεχίζει λέγοντας: ‘Είναι ένα πολύ συχνό θέμα για το οποίο οι γονείς ζητούν συμβουλές. Συνήθως ο λόγος είναι ότι οι πατρικοί ή μητρικοί παππούδες κάνουν ‘τα δικά τους’ αγνοώντας τις οδηγίες των γονιών σε σχέση με το παιδί. Δημιουργούνται έτσι εντάσεις και δυσαρέσκειες τόσο μεταξύ του ζευγαριού όσο και μεταξύ των γονιών και των παππούδων. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι σημαντικό από τη μια να διαχωρίσουν οι γονείς αν επηρεάζονται από τα δικά τους άλυτα ζητήματα με τους δικούς τους γονείς (παππούδες) και από την άλλη αποφεύγουν να δίνουν σημασία σε ασήμαντα πράγματα που δεν απειλούν την υγεία και την ασφάλεια του παιδιού. Στόχος είναι η ξεκάθαρη επικοινωνία και να μπορούν οι γονείς να εκφράζουν με σαφήνεια τις ανάγκες και τα θέλω τους, χωρίς κατηγορίες και πείσματα, βάζοντας όμως και τα κατάλληλα όρια αν χρειαστεί. Σίγουρα όταν υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός και προτεραιότητα όλων είναι το όφελος του παιδιού, οι περισσότερες δυσκολίες μπορούν να λυθούν’.

Φτάνοντας στο τέλος αυτής της συνάντησης προσκαλώ την κυρία Χατζηκαλλία να μοιραστεί μαζί μας μια εμπειρία γύρω από αυτό το θέμα που θα της μείνει αξέχαστη. Εκείνη λέει ότι στην κλινική πράξη βλέπει συχνά πως οι πιο θετικές αναμνήσεις των ενηλίκων συνδέονται με τα θετικά συναισθήματα που βίωναν στην καθημερινή επαφή με τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους. Αυτές οι θετικές εμπειρίες και αναμνήσεις λειτουργούν πολλές φορές ως πηγή ασφάλειας και δύναμης ακόμα και δεκαετίες αργότερα, ιδιαίτερα σε περιόδους δυσκολίας ή αλλαγών.Γι’ αυτό και εύχεται αυτό το καλοκαίρι όλα τα παιδιά να έχουν δίπλα τους αγαπημένους τους ανθρώπους, φίλους καλούς και πολλές αγκαλιές και να περάσουν ξέγνοιαστες και χαρούμενες διακοπές δημιουργώντας θετικές αναμνήσεις που τους συνοδεύουν σε όλη τους τη ζωή!

Με αυτήν την ευχή λοιπόν σας αποχαιρετώ κι εγώ δίνοντας σας για άλλη μια φορά την υπόσχεση ότι θα βρεθούμε ξανά σύντομα μέσα από ένα επόμενο άρθρο!