Συζητώντας με την ψυχολόγο Δώρα Βασιλειάδου για διακοπές με ενσυνειδητότητα

 Πολλές φορές, καθώς πλησιάζουν #διακοπές, οι #άνθρωποι που είναι πολύ αυστηροί με τον εαυτό τους στην καθημερινότητά τους ή έχουν #υψηλές θέσεις ευθύνης αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι δεν μπορούν να #χαλαρώσουν ούτε στις διακοπές τους. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Οι #καλοκαιρινές διακοπές είναι ένα είδος #φροντίδας, μια #επένδυση που κάνουμε για τον εαυτό μας ώστε να έχουμε ψυχική #ανθεκτικότητα για να ανταπεξέλθουμε στους ρυθμούς της καθημερινότητας ολόκληρη τη χρονιά. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Οι #διακοπές λειτουργούν ως ένας απαραίτητος ‘διακόπτης’ για το χρόνιο #στρες, μας βοηθούν να νιώσουμε πιο ήρεμοι μέσα μας, μειώνοντας τα επίπεδα της #κορτιζόλης και #αδρεναλίνης των δύο βασικών ορμονών του στρες. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Εδώ και ώρα κάθομαι μπροστά στον υπολογιστή ψάχνοντας να βρω πώς θα ξεκινήσω αυτό το άρθρο. Δεν μου συμβαίνει συχνά αυτό. Συνήθως αρχίζω να γράφω και τα δάχτυλα τρέχουν στο πληκτρολόγιο δίνοντας χώρο στις σκέψεις μου που ξεδιπλώνονται με αξιοσημείωτη ευκολία και ταχύτητα. Σήμερα όχι. Δεν χρειάζεται να αναρωτηθώ γιατί. Το γνωρίζω ήδη. Θα γράψω για ένα  θέμα που, όπως όλα δείχνουν, είναι ανοιχτό ως τώρα και για μένα. Με άλλα λόγια πρόκειται για ένα ζήτημα που με απασχολεί και προσπαθώ, παρατηρώντας τον εαυτό μου και τις εσωτερικές μου διεργασίες, να τακτοποιήσω έτσι ώστε να είμαι ικανοποιημένη. Να, όμως, που ξεκίνησα να γράφω. Ξεκίνησα με το που παραδέχτηκα τη δυσκολία μου και τη σύνδεσή μου με το συγκεκριμένο θέμα που δεν είναι άλλο από τις διακοπές με ενσυνειδητότητα.

Σε είδα… σε είδα εσένα που μόλις τώρα κούνησες καταφατικά το κεφάλι σου συμφωνώντας μαζί μου… δυσκολεύεσαι κι εσύ, το ξέρω… και δεν είσαι ο μόνος που δυσκολεύεται να χαλαρώσει στις διακοπές του… είναι πολλοί αυτοί που δεν ξέρουν πώς να το κάνουν ή, ακόμα χειρότερα, δεν το επιτρέπουν στον εαυτό τους… είμαστε πολλοί εμείς που αν και αναγνωρίζουμε τη σημαντικότητα των καλοκαιρινών διακοπών στην ψυχική μας υγεία, υποκύπτουμε σε εσωτερικά και εξωτερικά εμπόδια κάνοντας δύσκολη τη ζωή μας. Οι καλοκαιρινές διακοπές και γενικότερα οι διακοπές θα έπρεπε να είναι ένα είδος φροντίδας, μια επένδυση που κάνουμε για τον εαυτό μας, υποστηρίζει η καλή μου φίλη Δώρα Βασιλειάδου, ψυχολόγος - ψυχοθεραπεύτρια.‘Μια επένδυση για να μπορέσουμε να έχουμε την ψυχική ανθεκτικότητα ώστε να ανταπεξέλθουμε στους ρυθμούς της καθημερινότητάς μας ολόκληρη τη χρονιά. Να αποφορτιστούμε από όλα αυτά, που κουβαλάμε, και να γεμίσουμε με αυτά που έχουμε πραγματικά ανάγκη όπως ξεκούραση, ηρεμία, διασκέδαση. Να επιτρέψουμε με αγάπη στο σώμα και το μυαλό μας να περάσουν από τη λειτουργία του ‘κάνε, τρέξε, πρόλαβε’ έστω και για λίγες μέρες στη λειτουργία του ‘απλώς είμαι’, ‘είμαι εδώ χωρίς να προσπαθώ, να τρέχω να αγωνιώ για κάτι’. Να θυμηθούμε ποιοι είμαστε πέρα από τους ρόλους μας (εργαζόμενος/η, γονιός, κλπ) και από όσα κάνουμε. Οι διακοπές λειτουργούν ως ένας απαραίτητος ‘διακόπτης’ για το χρόνιο στρες, μας βοηθούν να νιώσουμε πιο ήρεμοι μέσα μας, μειώνοντας τα επίπεδα της κορτιζόλης και αδρεναλίνης των δύο βασικών ορμονών του στρες. Έχουμε τη δυνατότητα να νιώσουμε το σώμα μας να ‘λύνεται’, να ανανεωθούμε και να απολαύσουμε μικρές στιγμές χαράς και να περάσουμε ποιοτικό χρόνο με τους δικούς μας ανθρώπους χωρίς τη βιασύνη της καθημερινότητας να παραμονεύει. Η απομάκρυνση από τις καθημερινές απαιτήσεις ξεκουράζει τον εγκέφαλο από την ‘εκτελεστική λειτουργία’ του με αποτέλεσμα να επιστρέφουμε με καθαρή σκέψη και αυξημένη δημιουργικότητα’, λέει.

Μια που σε αυτό το άρθρο θα μιλήσουμε για την ενσυνειδητότητα με την οποία πρέπει να περνάμε τις διακοπές μας, ας δούμε αρχικά τι σημαίνει και με ποιες έννοιες συνδέεται. Σύμφωνα με την κυρία Βασιλειάδου η ενσυνειδητότητα ή mindfulness, όπως είναι διεθνώς ο όρος, είναι πολύ απλά το να είμαστε παρόντες στην ίδια μας τη ζωή. Το να στρέφουμε συνειδητά την προσοχή μας στις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις αισθήσεις του σώματός μας ή στο περιβάλλον γύρω μας. Να ερχόμαστε σε επαφή με την εμπειρία μας με περιέργεια, καλοσύνη και χωρίς καμία κριτική. Της αρέσει να σκέφτεται την ενσυνειδητότητα ως μια απαλή αγκαλιά προσοχής που δίνουμε στον εαυτό μας και στη ζωή μας στιγμή τη στιγμή.

Η ενσυνειδητότητα δεν είναι απλώς μια τεχνική με την οποία προσπαθούμε να αδειάσουμε το νου μας, αλλά μια στάση που αγκαλιάζει σχεδόν τα πάντα. Συνδέεται βαθιά με 1)το σώμα, βοηθώντας μας να ξαναβρούμε την επαφή μαζί του, 2) τον νου, αυξάνοντας την ικανότητά μας να παρατηρούμε τις σκέψεις μας χωρίς να παρασυρόμαστε από αυτές, 3) τα συναισθήματά μας, δίνοντας μας τη δυνατότητα να νιώσουμε χωρίς να κατακλυζόμαστε από αυτά, 4) τη στάση μας απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό καλλιεργώντας μια λιγότερο αυστηρή και επικριτική σχέση μαζί του και τέλος 5) την καλλιέργεια της ευγνωμοσύνης και απόλαυσης μέσα στην επαφή μας με τα μικρά, απλά πράγματα της καθημερινότητάς μας.

Θέλω να μάθω κι άλλα γύρω από την ενσυνειδότητα και τα οφέλη που αυτή έχει στη ζωή μας. Η συνεντευξιαζόμενη εξηγεί πως η ενσυνειδότητα μπορεί να μεταμορφώσει την ποιότητα της ζωής μας φέρνοντας πολλά και ουσιαστικά οφέλη στη ζωή μας, τα οποία επιβεβαιώνονται από πάρα πολλές έρευνες των τελευταίων δεκαετιών. Μειώνει το άγχος και το στρες καθώς μαθαίνουμε να μην παρασυρόμαστε από τις σκέψεις μας και να μένουμε στο παρόν. Σταματάμε να μηρυκάζουμε λάθη του παρελθόντος ή να ανησυχούμε για υποθετικά σενάρια του μέλλοντος. Σε έναν κόσμο, γεμάτο διασπάσεις, η ενσυνειδητότητα εκπαιδεύει τον μυ της προσοχής μας. Μας βοηθά να εστιάζουμε καλύτερα σε αυτό που κάνουμε κάθε φορά βελτιώνοντας τη συγκέντρωση και την καθαρή σκέψη. Ενισχύει την συναισθηματική μας ισορροπία και ενδυναμώνει τις σχέσεις καθώς μπορούμε πιο εύκολα, αντί να αντιδράμε σπασμωδικά, να αντιδράμε πιο ήρεμα σε δύσκολες καταστάσεις. Μας κάνει πιο ανθεκτικούς, όχι με την έννοια ότι εξαφανίζονται οι δυσκολίες αλλά ότι αποκτούμε πιο σταθερό έδαφος για να τις αντιμετωπίσουμε. Έρευνες δείχνουν ότι η τακτική εξάσκηση βοηθά στη βελτίωση της ποιότητας του ύπνου, στη μείωση της αρτηριακής πίεσης, ακόμα και στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. Η ενσυνειδητότητα φυσικά δεν εξαφανίζει τα προβλήματα, αλλά αλλάζει ριζικά τον τρόπο που εμείς στεκόμαστε απέναντί τους. Μας βοηθά να ζούμε με περισσότερη χαρά, ευγνωμοσύνη και εσωτερική γαλήνη.

Συνηθίζουμε να λέμε πόσο σημαντικό είναι να ζούμε το ‘εδώ και τώρα’ και να απολαμβάνουμε τη στιγμή. Άλλο να το λέμε, κι άλλο να το κάνουμε πράξη, σκέφτομαι. Δεν είναι εύκολο για όλους. Ούτε εύκολο είναι, ούτε γνώριμο. Η κυρία Βασιλειάδου συμφωνεί λέγοντας πως το να ζούμε το ‘εδώ και τώρα’ ακούγεται απλό αλλά στην πράξη αποδεικνύεται πολύ δύσκολο επειδή τα άγχη και τα προβλήματά μας μοιάζουν να ταξιδεύουν και να έρχονται κι αυτά διακοπές μαζί μας. Μπορεί λοιπόν να βρισκόμαστε στην παραλία και το μυαλό μας να είναι απασχολημένο σε σκέψεις που αφορούν τις δουλειές που αφήσαμε πίσω και θα μας περιμένουν όταν γυρίσουμε. Συχνά μπορεί να υπάρχει και αυτό που ονομάζουμε ‘άγχος διακοπών’. Όταν αλλάζουμε περιβάλλον και βγαίνουμε από τις συνήθειές μας και τη ζώνη ασφαλείας μας, αυτό μπορεί να ενεργοποιήσει ένα είδος συναγερμού που έχουμε μέσα μας και να νιώθουμε μια γενικευμένη ανησυχία. Επιπλέον κουβαλάμε μαζί μας τις προσδοκίες μας: ‘πρέπει να περάσω τέλεια’, ‘πρέπει να ξεκουραστώ οπωσδήποτε’. Αυτά τα ‘πρέπει’ δημιουργούν μια εσωτερική πίεση. Μαζί μπορεί να υπάρχει και μια άλλου είδους πίεση, η πίεση του να ‘τεκμηριώνουμε’ την εμπειρία μας – φωτογραφίζουμε, ανεβάζουμε, συγκρίνουμε – και αυτό, χωρίς να το καταλάβουμε, μας βγάζει συχνά από τη στιγμή αντί να μας κρατά μέσα σε αυτή. Χρειάζεται λίγος χρόνος (συνήθως τις 2-3 πρώτες μέρες) και μια μικρή προσπάθεια από εμάς, λίγη εξάσκηση και υπομονή για να αφήσουμε τα άγχη και τα πρέπει και να μείνουμε σε αυτό που βιώνουμε στο ‘εδώ και τώρα’ ακόμα και αν δεν είναι τέλειο και να κατεβάσουμε διακόπτες.

Πόσο δίκιο έχει, σκέφτομαι και ευθύς αμέσως της ζητώ να μας πει τι, κατά τη γνώμη της, μας εμποδίζει από το να απολαμβάνουμε τις διακοπές χωρίς άγχος και ενοχές.‘Τα εμπόδια είναι κυρίως εσωτερικά όπως αυτή η μικρή φωνή μέσα μας που μας λέει ‘πρέπει να είμαστε παραγωγικοί’ σαν το να ξεκουραζόμαστε να είναι κάτι που πρέπει να δικαιολογήσουμε. Υποσυνείδητα μεταφράζεται ως τεμπελιά ή χάσιμο χρόνου. Όπως επίσης ο φόβος του ‘τι θα χάσω’ (FOMO), που μας σπρώχνει να γεμίζουμε κάθε ώρα με δραστηριότητες αντί να αφήνουμε χώρο απλά να αναπνεύσουμε και να απολαύσουμε τις διακοπές μας. Ο ίδιος φόβος μας κρατάει ‘κολλημένους’ στα social συγκρίνοντας τις διακοπές μας με το πώς φαίνεται ότι περνούν οι άλλοι και στο scrolling φοβούμενοι ότι θα χάσουμε κάποια σημαντική είδηση και εξέλιξη. Το να ενημερωνόμαστε συνεχώς μας δίνει μια ψευδαίσθηση ελέγχου και παράλληλα το να μη γνωρίζουμε τις ειδήσεις δημιουργεί μια ενοχή γιατί συνεπάγεται μέσα μας αδιαφορία ή ασυνειδησία’, απαντά.

Στην απάντηση, που έδωσε, βλέπω κομμάτια του εαυτού μου και πυρηνικές πεποιθήσεις μου. Κι εσύ το ίδιο, είμαι σίγουρη. Όπως επίσης πιστεύω ότι κι εσύ αναρωτιέσαι αν το φύλο και η ηλικία παίζουν ρόλο στη δυσκολία να χαλαρώσουμε και να χαρούμε με ξεγνοιασιά τις διακοπές μας. Η κυρία Βασιλειάδου μας υπενθυμίζει ότι κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και ανεξαρτήτως φύλου ή ηλικίας η ενσυνειδητότητα είναι δεξιότητα, όχι χαρακτηριστικό του χαρακτήρα μας. Μπορεί να καλλιεργηθεί, με υπομονή, σε κάθε στάδιο της ζωής. Ως προς το φύλο βλέπουμε, συχνά, ότι οι γυναίκες, ιδιαίτερα οι μητέρες, κουβαλάνε ένα αθέατο ‘νοητικό φορτίο’ στις διακοπές που δεν είναι άλλο από τον σχεδιασμό, την οργάνωση, την ασφάλεια και τη φροντίδα των παιδιών και της οικογένειας γενικότερα. Αυτός ο διαρκής ρόλος του ‘διαχειριστή’ κρατά τον εγκέφαλό τους σε διαρκή εγρήγορση για τις ανάγκες των άλλων, κατάσταση που φυσικά δυσκολεύει την πλήρη χαλάρωση. Ως προς την ηλικία οι νεότεροι ενήλικες τείνουν να είναι πιο εκτεθειμένοι στην ψηφιακή σύγκριση και στην ανάγκη να τεκμηριώσουν την εμπειρία τους. Καθώς μεγαλώνουμε, μαθαίνουμε να εκτιμούμε το χρόνο διαφορετικά και η ικανότητα για ενσυνειδητότητα, συνήθως, αυξάνεται. Οι μεγαλύτεροι ενήλικες τείνουν να αφεθούν και να εκτιμούν περισσότερο τις ‘μικρές’ στιγμές και να αφήνουν στην άκρη τα μεγάλα ‘πρέπει’.

Και τώρα τι κάνουμε; Τι να αποφεύγουμε για να μπορούμε να απολαμβάνουμε πραγματικά την κάθε στιγμή; Η ειδικός είναι ξεκάθαρη και οι συμβουλές της εξαιρετικά βοηθητικές: 

·         Να αποφεύγουμε το υπερφορτωμένο πρόγραμμα. Το να θέλουμε να δούμε 10 αξιοθέατα σε 2 μέρες μετατρέπει τις διακοπές σε αγώνα δρόμου. Αφήνουμε σκόπιμα κομμάτια της ημέρας χωρίς κανένα πλάνο – δεν χρειάζεται κάθε ώρα να είναι γεμάτη για να ‘αξίζουν’ οι διακοπές. Αφήνουμε να δούμε πού θα μας βγάλει η στιγμή.

·         Να βάλουμε με καλοσύνη απέναντι στον εαυτό μας, αναγνωρίζοντας ότι η προσπάθεια μπορεί να είναι δύσκολη, κάποια όρια στην τεχνολογία ή ακόμα και στην ενασχόλησή μας με τη δουλειά αν δεν μπορούμε να την αποφύγουμε εντελώς.

·         Δεν χρειάζεται να πιέζουμε τον εαυτό μας να νιώθει ‘τέλεια’ κάθε λεπτό. Αν μια μέρα νιώθουμε κουρασμένοι ή μελαγχολικοί, μπορούμε να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να νιώθει έτσι. Αυτή η ριζική αποδοχή μειώνει την ένταση.

·         Τέλος να αγκαλιάσουμε τις αισθήσεις μας χρησιμοποιώντας το σώμα μας. Τι βλέπουμε, τι ακούμε, τι μυρίζουμε, τι αγγίζουμε αυτή τη στιγμή. Να νιώσουμε το αλάτι, να μυρίσουμε το πεύκο και να χαρούμε τη σιωπή της νύχτας.

Ολοκληρώνοντας αυτήν τη συζήτηση, την προσκαλώ να μοιραστεί μαζί μας μια εμπειρία με θεραπευόμενο που ζήτησε τη βοήθειά της για να μάθει να χαλαρώνει πραγματικά στις καλοκαιρινές του διακοπές. Η ίδια ομολογεί ότι στη θεραπεία προκύπτουν, συχνά, θέματα που αφορούν στις διακοπές όπως φοβίες (π.χ. πετοφοβία, δηλαδή ο φόβος για τις πτήσεις) ή τι μπορεί να συμβεί αν κάτι πάει στραβά (π.χ. μια ιατρική ανάγκη) στο μέρος που θα επισκεφτεί κάποιος. Ή ακόμα και να υπάρχει μια έντονη ανησυχία για το πώς θα λειτουργήσει μια δύσκολη οικογενειακή κατάσταση στο πλαίσιο των διακοπών. Πολλές φορές, όμως, καθώς πλησιάζουν διακοπές και βρίσκονται σε θεραπεία, άνθρωποι που είναι πολύ αυστηροί με τον εαυτό τους στην καθημερινότητά τους ή έχουν υψηλές θέσεις ευθύνης αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι δεν μπορούν να χαλαρώσουν ούτε στις διακοπές τους.

Θυμάται με ιδιαίτερη τρυφερότητα έναν θεραπευόμενο που έφτανε στις διακοπές με το κινητό στο χέρι ελέγχοντας μέιλς ‘για δέκα λεπτά’ που γινόντουσαν μια ώρα και κατέληγε να γυρίζει πιο εξαντλημένος από όσο είχε φύγει. Δούλεψαν μαζί, με πολλή υπομονή, πάνω στο φόβο ότι αν δεν ασχοληθεί αρκετά με τη δουλειά του, θα υπάρξει κάποιος κίνδυνος και στην ενοχή που τροφοδοτούταν από την πεποίθηση ότι η αξία του συνδεόταν άμεσα με την απόδοσή του στη δουλειά και ότι η χαλάρωση χωρίς ‘αποτέλεσμα’ ήταν κατά κάποιον τρόπο ανεύθυνη. Σταδιακά ξεκίνησε με μικρά βήματα να αφήνει το κινητό σε άλλο δωμάτιο τις πρωινές ώρες, να κάνει μια σύντομη αναπνοή πριν βγει από την πόρτα, να παρατηρεί κάθε μέρα, με αγάπη, μια μικρή λεπτομέρεια – μια γεύση, ένα χρώμα, έναν ήχο. Κρατά ακόμη τη φράση που της είπε όταν συναντήθηκαν μετά τις διακοπές του: ‘Πρώτη φορά γύρισα από διακοπές πιο ξεκούραστος από όσο έφυγα’.

‘Εύχομαι από καρδιάς σε όλους και όλες για το φετινό καλοκαίρι λιγότερη τελειότητα και περισσότερη παρουσία. Εύχομαι να αφήσουμε όλοι μας, έστω για λίγο, τη λίστα με τα ‘πρέπει’. Δώστε στον εαυτό σας την άδεια να ξεκουραστεί χωρίς όρους και χωρίς ενοχή. Να ζήσετε με όλο σας το είναι όλες αυτές τις μικρές αληθινές στιγμές χαράς, ηρεμίας, επικοινωνίας, ανακάλυψης, περιπέτειας, διασκέδασης, ανεμελιάς, επαφής με τη φύση που μπορούν να σας χαρίσουν οι φετινές σας διακοπές!’, η ευχή της κυρίας Βασιλειάδου για το φετινό καλοκαίρι. Μια ευχή που θα κρατήσω στα δυο μου χέρια σαν φυλαχτό. Μακάρι να εμπνευστούμε από αυτήν την ευχή και να δώσουμε το καλύτερο στον εαυτό μας. Όσο για εμάς, θα βρεθούμε ξανά σύντομα μέσα από ένα επόμενο άρθρο!