«Οι νεκροί δεν έχουν φύλο» | «Scripta manent» | Μιχαήλ Χατζηαναστασίου

  

~ Η «γυναικοκτονία» ως προϊόν αγανάκτησης της μιντιακής βιομηχανίας και η ιεράρχηση των νεκρών στον βωμό της τηλεθέασης. ~

Γράφει ο  μαέστρος Μιχαήλ Χατζηαναστασίου για την Κουλτουρόσουπα.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ενός πατροκτόνου, ενός μητροκτόνου και ενός παιδοκτόνου; Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ενός άνδρα που δολοφονεί έναν άνδρα, μιας γυναίκας που δολοφονεί μια γυναίκα ή ενός ανθρώπου που αφαιρεί τη ζωή ενός άλλου ανθρώπου;

Η απάντηση είναι απλή και ταυτόχρονα ενοχλητική: ως προς την ίδια την πράξη της αφαίρεσης της ζωής, δεν υπάρχει καμία απολύτως διαφορά. Υπάρχει ένας θύτης και ένα θύμα. Υπάρχει ένας άνθρωπος που αποφάσισε ότι η βούλησή του αξίζει περισσότερο από την ύπαρξη κάποιου άλλου.

Υπάρχει η βίαιη κατάργηση ενός κόσμου ολόκληρου, γιατί κάθε άνθρωπος είναι ένας μοναδικός κόσμος εμπειριών, σκέψεων, φόβων, επιθυμιών και δυνατοτήτων.

ΕΞΏΦΥΛΛΟ

Κι όμως, η εποχή μας μοιάζει να αδυνατεί να σταθεί απέναντι σε αυτή την απλή αλήθεια. Αντί να μιλά για τον άνθρωπο, μιλά ολοένα και περισσότερο για κατηγορίες ανθρώπων. Αντί να υπερασπίζεται την καθολική αξία της ζωής, κατασκευάζει διαρκώς επιμέρους ταυτότητες θυματοποίησης. Αντί να αντιμετωπίζει το έγκλημα ως προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, το μετατρέπει σε πεδίο ιδεολογικού ανταγωνισμού.

Η ανθρώπινη ζωή όμως, δεν αποκτά μεγαλύτερη ή μικρότερη αξία ανάλογα με το φύλο της. Το αίμα δεν αλλάζει χρώμα. Ο θάνατος δεν αποκτά διαφορετική βαρύτητα. Το πένθος δεν μετριέται με πολιτικά κριτήρια.

Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο η δημόσια σφαίρα επιλέγει να αφηγηθεί το γεγονός και εδώ ακριβώς, αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα.

ΦΩΤΟ 2

Η βιομηχανία της ενημέρωσης δεν ανταμείβεται για την αλήθεια. Ανταμείβεται για την προσοχή. Δεν αμείβεται για τη νηφαλιότητα. Αμείβεται για τη συναισθηματική διέγερση. Δεν επιβραβεύεται όταν φωτίζει την πραγματικότητα, αλλά όταν καταφέρνει να την πακετάρει σε ένα αφήγημα αρκετά ελκυστικό, ώστε να κρατήσει τον θεατή καθηλωμένο μέχρι το επόμενο διαφημιστικό διάλειμμα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι λέξεις παύουν να είναι εργαλεία περιγραφής και μετατρέπονται σε εμπορικά κελεπούρια. Η γλώσσα δεν υπηρετεί πλέον τη σκέψη. Η σκέψη υποτάσσεται στις ανάγκες της αγοράς της προσοχής και εν τέλει ο νεκρός ... γίνεται προϊόν.

Κάθε τραγωδία πρέπει να αποκτήσει τίτλο. Κάθε έγκλημα πρέπει να ενταχθεί σε μια κατηγορία. Κάθε ανθρώπινος πόνος πρέπει να αποκτήσει εμπορική συσκευασία.

Δεν αρκεί πλέον να μιλήσεις για μια δολοφονία. Στον βωμό ενός "χρηματιστηριακού πένθους" πρέπει να δημιουργήσεις ένα αφήγημα, να προσθέσεις συμβολισμούς, να κατασκευάσεις στρατόπεδα, να δημιουργήσεις πολιτικό κεφάλαιο, να μετατρέψεις ένα πτώμα σε σύνθημα και μια τραγωδία σε τηλεοπτικό προϊόν, ώστε η βιομηχανία της αγανάκτησης να μπορέσει να τραφεί επαρκώς, απ' τους νεκρούς της τηλεθέασης.

ΦΩΤΟ 3

Και όσο περισσότερο συμβαίνει αυτό, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από την ουσία. Διότι η ουσία είναι μία και αδιαπραγμάτευτη. Ένας άνθρωπος δολοφονήθηκε. Όλα τα υπόλοιπα έρχονται μετά. Μια κοινωνία, που αρχίζει να αποδίδει διαφορετικό ηθικό βάρος στην ανθρώπινη ζωή, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του θύματος,  εισέρχεται σε επικίνδυνα μονοπάτια. Διότι κάθε ιεράρχηση της ανθρώπινης αξίας, ακόμη και όταν εμφανίζεται με αγαθές προθέσεις, ανοίγει την πόρτα σε νέες μορφές διαχωρισμού.

Σήμερα η διάκριση μπορεί να μοιάζει ευγενής. Αύριο μπορεί να γίνει εργαλείο εξουσίας. Μεθαύριο μπορεί να μετατραπεί σε μηχανισμό κοινωνικού ελέγχου.

Η ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα όπου οι κοινωνίες εγκατέλειψαν τον καθολικό άνθρωπο για χάρη επιμέρους ταυτοτήτων. Και κάθε φορά το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο: περισσότερος διχασμός, περισσότερη καχυποψία, λιγότερη ελευθερία.

ΦΩΤΟ 4

Το πραγματικά προοδευτικό αίτημα δεν είναι να δημιουργούμε ολοένα και περισσότερες κατηγορίες θυμάτων, αλλά να υπενθυμίζουμε αδιάκοπα, ότι το θύμα είναι πρωτίστως άνθρωπος.

Ότι η δολοφονία δεν είναι έγκλημα, επειδή στρέφεται εναντίον μιας συγκεκριμένης ομάδας. Είναι έγκλημα. επειδή στρέφεται εναντίον της ίδιας της ανθρώπινης ύπαρξης και ίσως αυτή, να είναι η πιο ενοχλητική σκέψη απ' όλες.

Ότι πίσω από τους τίτλους, τα hashtags, τις τηλεοπτικές κραυγές και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, υπάρχει μια αλήθεια τόσο απλή, ώστε σχεδόν ντρέπεται να ακουστεί.

Ο νεκρός δεν είναι σύμβολο, δεν είναι αφήγημα, δεν είναι στατιστική, δεν είναι πολιτικό εργαλείο. Ήταν άνθρωπος και η κοινωνία που ξεχνά αυτή τη σειρά προτεραιότητας, κινδυνεύει να μετατρέψει ακόμη και τον θάνατο σε εμπόρευμα.

ΦΩΤΟ 5

Υπάρχει, ωστόσο, και ένας ακόμη κίνδυνος, λιγότερο ορατός αλλά ενδεχομένως σοβαρότερος.

Όταν η δημόσια συζήτηση επιμένει να ερμηνεύει κάθε έγκλημα μέσα από το πρίσμα της σύγκρουσης μεταξύ των φύλων, τότε σταδιακά μετατοπίζει το κέντρο βάρους από την καταδίκη της εγκληματικής πράξης στην καλλιέργεια συλλογικών καχυποψιών. Ο εγκληματίας παύει να αντιμετωπίζεται ως άτομο υπεύθυνο για τις πράξεις του και μετατρέπεται, σε εκπρόσωπο μιας ευρύτερης κατηγορίας ανθρώπων και όταν ένας άνθρωπος, παύει να κρίνεται ως άτομο, ανοίγει ο δρόμος για την προκατάληψη.

Η ιστορία διδάσκει, ότι κάθε εποχή που αναζήτησε συλλογικούς ενόχους αντί ατομικών ευθυνών, κατέληξε να παράγει περισσότερο μίσος από εκείνο που υποτίθεται ότι πολ

εμούσε. Οι κοινωνίες δεν διαλύονται μόνο από τη βία, διαλύονται και από την καχυποψία. Από την ιδέα ότι ο «άλλος» δεν είναι πρωτίστως άνθρωπος, αλλά μέλος μιας ύποπτης κάστας.

ΦΩΤΟ 6

Η διαρκής αναπαραγωγή ενός αφηγήματος, που τοποθετεί τα δύο φύλα σε αντίπαλα χαρακώματα, ενδέχεται να παράγει ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα από εκείνο που διακηρύσσει. Αντί να οικοδομεί αλληλεγγύη, μπορεί να ενισχύει την αμοιβαία δυσπιστία. Αντί να απομονώνει τον εγκληματία, μπορεί να γενικεύει την ενοχή. Αντί να θεραπεύει κοινωνικές πληγές, μπορεί να δημιουργεί νέες.

Και τότε η τραγωδία αποκτά μια δεύτερη διάσταση. Δεν έχουμε μόνο έναν νεκρό, έχουμε μια κοινωνία που εκπαιδεύεται να αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως άθροισμα αντιμαχόμενων ταυτοτήτων.

Η μεγαλύτερη νίκη κάθε μηχανισμού εξουσίας δεν είναι να πείσει τους ανθρώπους να μισήσουν, αλλά να τους πείσει να φοβούνται ο ένας τον άλλον. Διότι οι άνθρωποι που φοβούνται ο ένας τον άλλον, παύουν να αναζητούν τα πραγματικά αίτια των προβλημάτων τους. Ασχολούνται αποκλειστικά με τον μεταξύ τους ανταγωνισμό και ίσως αυτή, να είναι η πιο ύπουλη συνέπεια, της μετατροπής μιας ανθρώπινης τραγωδίας σε ιδεολογικό σύνθημα, ότι στο τέλος δεν υπερασπίζεται, ούτε τους νεκρούς, ούτε τους ζωντανούς. Υπερασπίζεται μόνο τη διαιώνιση ενός κοινωνικού διχασμού, που τρέφεται από τον φόβο, την αγανάκτηση και την αέναη αναζήτηση νέων στρατοπέδων.

ΦΩΤΟ 7

Κάθε φορά που μια κοινωνία, αντικαθιστά τον Άνθρωπο με την ταυτότητα, και ανταλλάσει τους νεκρούς της με ... benefits, κάνει ένα ακόμη βήμα μακριά, από την ισονομία και την ισότητα, που ισχυρίζεται πως υπερασπίζεται.