Από τον «Γυάλινο Κόσμο» στο «Θηριοτροφείο»: Ο Δημήτρης Τσεκούρας ξεγυμνώνει τις ψευδαισθήσεις της αναμονής | Interview

 

 

Σε μια εποχή που το θέατρο αναζητά επίμονα νέες φωνές και τολμηρές επανασυνδέσεις με τα κλασικά κείμενα, ο πολυσχιδής πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας Δημήτρης Τσεκούρας προχωρά σε ένα πρωτοποριακό εκδοτικό και σκηνικό εγχείρημα. Μέσα από τις εκδόσεις Βακχικόν, καταθέτει το νέο του έργο με τίτλο «Θηριοτροφείο», το οποίο συνυπάρχει στον ίδιο τόμο με τον εμβληματικό «Γυάλινο Κόσμο» του Τενεσί Ουίλιαμς.

Με αφορμή αυτή την ιδιαίτερη «συγκατοίκηση», μιλά στην Kulturosupa για τον δικό του εσωτερικό Τομ, την ανάγκη του να καταρρίψει τα όρια μεταξύ σκηνής και πραγματικότητας, αλλά και για τη σχιζοφρενική φύση του οικογενειακού θεσμού. Μέσα από μια συζήτηση που ακροβατεί ανάμεσα στο πένθος, τον σουρεαλισμό και την κουίρ ματιά, ο δημιουργός μάς ξεναγεί σε ένα σύμπαν όπου η αλήθεια είναι τόσο απόλυτη που αγγίζει τα όρια της ιερής «βλασφημίας» και οι άνθρωποι παραμένουν, αχόρταγα, θηρία ανήμερα στην αναμονή του ανέφικτου.

Συνέντευξη στον Γιάννη Τσιρόγλου για την Κουλτουρόσουπα

---

- Κύριε Τσεκούρα, στο νέο σας έργο «Θηριοτροφείο» ανοίγετε έναν άμεσο διάλογο με τον «Γυάλινο Κόσμο» του Τενεσί Ουίλιαμς. Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για να «αναμετρηθείτε» με ένα τόσο εμβληματικό κείμενο της παγκόσμιας δραματουργίας;

Ο Τομ από τον «Γυάλινο Κόσμο». Αυτός ήταν το αρχικό ερέθισμα. Μοιάζω τρομακτικά πολύ με τον Τομ. Έμοιαζα δηλαδή· στα νιάτα μου. Όσον αφορά στο ρήμα «αναμετρηθείτε», όχι, η αναμέτρηση δεν με ενδιαφέρει καθόλου. Κανενός είδους αναμέτρηση. Κανένας δεν μπορεί να αναμετρηθεί με κανέναν. Ο καθένας είναι ό,τι είναι. Χώρια που η λέξη «αναμέτρηση» έχει κάτι το πολεμικό. Ο συγγραφικός διάλογος, όμως, ναι, αυτός ναι, με αφορά πάρα πολύ, ειδικά όσο μεγαλώνω. Και δεν θέλω να αφήνω και πολλές εκκρεμότητες.

- Εκτός από τον Ουίλιαμς, το κείμενό σας συνομιλεί με τον «Γλάρο» του Τσέχωφ και τον Πιραντέλο. Πώς ισορροπούν αυτές οι διαφορετικές θεατρικές παραδόσεις μέσα στο ίδιο έργο;

Ο «Γλάρος» του Τσέχωφ είναι ένα έργο που, με κάποιον τρόπο, επανέρχεται τακτικότατα στη σκέψη μου. Και χωρίς να είναι και πολύ εμφανείς σε πρώτο επίπεδο οι ομοιότητες, εμένα στο μυαλό μου ο Τρέπλιεφ του Γλάρου και ο Τομ του Γυάλινου Κόσμου έχουνε πολλά κοινά στοιχεία. Τους πήρα λοιπόν και τους «ανακάτεψα». Ο Τομ στο «Θηριοτροφείο» έχει μια εμμονή με τον «Γλάρο» του Τσέχωφ και πηγαίνει και τον βλέπει στο θέατρο ξανά και ξανά. Και μας εξηγεί το γιατί με έναν μονόλογο που, δεν θα το κρύψω, τον αγαπώ πολύ.

Από την άλλη μεριά, η περίπτωση Πιραντέλο είναι μια άλλη εντελώς άλλη περίπτωση. Αυτό που με γοήτευε και εξακολουθεί να με γοητεύει στον Πιραντέλο είναι εκείνο το πολύ λεπτό σημείο στη δραματουργία του, κατά το οποίο τα σύνορα θεάτρου και μη θεάτρου σχεδόν καταρρίπτονται. Το «Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα», επί παραδείγματι, είναι ένα σατανικά έξυπνο έργο. Κατά πόσο τώρα αυτές οι επιρροές ισορροπούν μέσα στο δικό μου έργο, αυτό είναι μάλλον καλύτερο να το πει ο έμπειρος αναγνώστης ή ο έμπειρος θεατής. Και ο έμπειρος κριτικός.

- Η οικογένεια στο «Θηριοτροφείο» χαρακτηρίζεται ως «παρανοϊκή». Θεωρείτε ότι ο θεσμός της οικογένειας αποτελεί το ιδανικότερο πεδίο για να αναδειχθεί το ανθρώπινο παράλογο;

Θα σας απαντήσω με ένα πολύ μικρό κομμάτι από ένα άλλο έργο μου, την «Απελευθέρωση». Κάποια στιγμή, λοιπόν, ο Θανάσης -ο κεντρικός ήρωας του έργου- λέει το εξής σε έναν μονόλογο του: «Όμως η μητέρα αγνοεί ότι κατά βάθος δεν υπάρχει πιο φ υ σ ι ο λ ο γ ι κ ό πράγμα στον κόσμο από τους οικογενειακούς καβγάδες για τον απλούστατο λόγο ότι η οικογένεια είναι το πιο σχιζοφρενικά τυχαίο πράγμα στον κόσμο και το πιο σχιζοφρενικά δεσμευτικό πράγμα στον κόσμο». Αυτά περί οικογενείας.

- Η κόρη στο έργο σας είναι –ή νομίζει ότι είναι– τυφλή. Αυτή η επιλογή αποτελεί μια μεταφορά για την άρνησή μας να δούμε την πραγματικότητα γύρω μας;

Η Λώρα στο δικό μου έργο, η Λώρα που απροκάλυπτα μπροστά σε όλους προσποιείται ότι είναι τυφλή, νομίζω ότι είναι το πιο σοφό, που θα πει το πιο ισορροπημένο, πρόσωπο του έργου. Γι’ αυτό την έχω βάλει να μιλάει και λίγο μολονότι παρατηρεί και ακούει τους πάντες και τα πάντα γύρω της διαρκώς. Η Λώρα καθόλου δεν αρνείται να δει την πραγματικότητα γύρω της. Αντίθετα, έχει απόλυτη επίγνωση της πραγματικότητας και… τη βαριέται μάλλον. Κι έτσι λοιπόν κάνει ότι δεν τη βλέπει.

- Ο γιος της οικογένειας ονειρεύεται να γράψει έναν «καθολικό επικήδειο» για όλους τους ανθρώπους ανεξαιρέτως. Τι φανερώνει αυτή η μακάβρια αλλά και βαθιά ανθρώπινη φιλοδοξία;

Μακάβρια; Γιατί μακάβρια; Καθόλου μακάβρια. Νομίζω πως ο γιος της οικογένειας, με αυτή του τη φιλοδοξία, επιδιώκει να βρει το σημείο τομής όλων των ανθρώπων. Και ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι ο γιος της οικογένειας είναι ποιητής. Και, ως γνωστόν, ποτέ δεν είμαστε σε θέση να ξέρουμε τι και γιατί θα κατεβάσει το μυαλό ενός ποιητή, ενός συγγραφέα.

Ο συγγραφέας, ξέρετε, ειδικά αν είναι καλός, είναι η πιο επικίνδυνη εκδοχή του ανθρώπινου είδους. Τι να φτουρήσουν μπροστά του γκάνγκστερ, εγκληματίες και άγιοι; Υπάρχει μία φράση στο «Θηριοτροφείο» που λέει: «Ποτέ μην εμπιστεύεστε τους συγγραφείς. Ποτέ δεν πρόκειται να μάθετε πότε λένε την αλήθεια και πότε όχι». Αυτά…

- Η μητέρα της οικογένειας θα ήθελε μάλλον να είναι ηθοποιός. Πώς συνδέεται αυτό με την Αμάντα του Ουίλιαμς, η οποία ζει αναπολώντας το ένδοξο παρελθόν της;

Η Αμάντα στο έργο του Ουίλιαμς αναπολεί συνέχεια «παλιούς καβαλιέρους», όπως τους ονομάζει, που τη διεκδικούσαν πριν παντρευτεί. Η Αμάντα στο δικό μου έργο αναπολεί συνέχεια τον άντρα της, τον Γιόχαν, κάθε τρεις και λίγο μιλάει γι’ αυτόν κι ας είναι εξαφανισμένος. Κι όλη της η συμπεριφορά έχει κάτι το πολύ γκροτέσκο, κάτι το υπερβολικά «θεατρινίστικο». Είναι σαν να παίζει συνέχεια… Ίσως αυτός να είναι ο τρόπος της να αντέξει την πραγματικότητα.

- Στο έργο εισβάλλει ένας ξένος, ο οποίος γίνεται αντικείμενο πόθου για όλους, θυμίζοντας το «Θεώρημα» του Παζολίνι. Ποιος είναι ο λειτουργικός ρόλος αυτού του προσώπου στην αποδόμηση της οικογένειας;

Θα σας απαντήσω λίγο έμμεσα. Κανένας «ξένος», ξέρετε, δεν μπαίνει κάπου -σε ένα σπίτι στην προκειμένη περίπτωση- και αποδομεί, δηλαδή αποσυναρμολογεί, την οικογένεια. Ο ξένος ας πούμε ότι απλά και μόνο επισπεύδει την αποδόμηση ενός πράγματος που, κατ’ ουσίαν, είναι ήδη αποδομημένο. Στο έργο του Ουίλιαμς ο Τζιμ, ο ξένος, έρχεται για δείπνο και φεύγει σχεδόν αμέσως. Στο δικό μου έργο ο Τζιμ δεν φεύγει ποτέ από το σπίτι.

- Ο πατέρας είναι εξαφανισμένος, αλλά αφήνεται μια υπόνοια ότι «καμιά φορά γίνονται και μαγικά». Γιατί επιλέξατε να κρατήσετε αυτή την απουσία ενεργή και μυστηριώδη;

Στο έργο του Ουίλιαμς ο πατέρας δεν είναι παρά μια φωτογραφία. Θλιβερό πράγμα οι φωτογραφίες. Και πάντα το είχα μεγάλο άχτι αυτό. Που δεν τον βλέπουμε ποτέ. Στο «Θηριοτροφείο» εμφανίζεται για λίγο με έναν μάλλον σουρεαλιστικό τρόπο. Ο πατέρας παρακολουθεί ως θεατής μια παράσταση στην οποία βλέπει την οικογένειά του. Και λίγο πριν τελειώσει η παράσταση, σηκώνεται από εκεί που κάθεται ως θεατής και πάει και χτυπάει το κουδούνι του σπιτιού της παράστασης. Και κάπως έτσι τελειώνει το έργο. Με ένα ντριν. Και με ένα αναπάντητο ερώτημα: Θα του ανοίξουν ή όχι;

- Το «Θηριοτροφείο» χαρακτηρίζεται ως μια «κουίρ μαύρη κωμωδία». Πώς ορίζεται η κουίρ διάσταση στο δικό σας θεατρικό σύμπαν και πώς ανατρέπει τα στερεότυπα;

Αν θέλετε να καταλάβετε τι ακριβώς σημαίνει ο όρος κουίρ για μένα, διαβάστε τον «Εραστή του Ντεβ Μάρτιν» ή την «Πόρτα». Μυθιστορήματα και τα δύο. Αλλά και στο Θέατρο, όλη μου η γραφή κουίρ είναι. Που θα πει λοξή και ναι, συχνότατα, προκλητική. Ποτέ δήθεν προκλητική όμως. Εννοώ όλα όσα γράφω.

Σε ό,τι αφορά τώρα στα στερεότυπα, μακάρι να ήξερα πώς ανατρέπονται. Ίσως ο πρώτος τρόπος ανατροπής τους είναι να τα φτύνεις στα μούτρα. Όταν ακούω τη λέξη «στερεότυπα», μου έρχεται πάντοτε μια πολύ παράξενη εικόνα: Πίσω από τη λέξη βλέπω βλάκες, πολλούς βλάκες, πάρα πολλούς βλάκες μαζεμένους. Τους βλάκες δεν ξέρω να πω με σιγουριά εάν τους απεχθάνομαι ή τους λυπάμαι. Σίγουρα πάντως δεν θέλω κανένα νταραβέρι μαζί τους.

- Στη σκηνή δεσπόζει μια πολυθρόνα «για όλες τις χρήσεις» και πολλά παράξενα μικροαντικείμενα. Ποια είναι η συμβολική σημασία των αντικειμένων αυτών στην εξέλιξη της δράσης;

Το «Θηριοτροφείο» εξελίσσεται όλο γύρω από ένα φέρετρο. Αυτό είναι το κύριο σκηνικό αντικείμενο του έργου. Ένα φέρετρο που γίνεται τραπέζι, γίνεται καναπές, γίνεται μπαούλο. Λειτουργεί σε κάθε σκηνή σχεδόν και ως κάτι άλλο. Παρεξηγημένο αντικείμενο το φέρετρο. Ναι, υπάρχει και μια πολυθρόνα. Σε όλα τα έργα νομίζω ότι χρειάζεται μια πολυθρόνα.

Και υπάρχουν και ελάχιστα μικροαντικείμενα. Ένα πιάτο, ένα κερί, μερικά ποτήρια, ένα μπουκάλι ουίσκι, ένα κραγιόν, μια κούκλα και ελάχιστα άλλα. Τα εντελώς απαραίτητα για το έργο. Όσο έγραφα αλλά και όσο σκηνοθετούσα το έργο, αυτό ήταν το κύριο μέλημά μου: Να πετάω, να αφαιρώ οτιδήποτε δεν ήταν απαραίτητο. Λέξεις, φράσεις ολόκληρες, σκηνικά αντικείμενα.

- Το έργο σας γίνεται σταδιακά «βλάσφημο» όσο προχωράει. Πιστεύετε ότι η «βλασφημία» (με την κοινωνική έννοια) είναι απαραίτητο εργαλείο στο σύγχρονο θέατρο για να αφυπνιστεί ο θεατής;

Αν αναφέρεστε στον μονόλογο του Τζιμ προς το τέλος του έργου, ο συγκεκριμένος μονόλογος, κατά τη γνώμη μου, μόνο βλάσφημος δεν είναι. Είναι τόσο πολύ αληθινός που αποκλείεται να είναι βλάσφημος. Το ακριβώς αντίθετο ισχύει. Η αλήθεια μόνο ιερή μπορεί να είναι. Αφήστε που ο Τζιμ του έργου δεν βρίζει τον Θεό αλλά «την χάρτινη εικόνα του Θεού». Τι δουλειά έχει το ένα με το άλλο; Στην παράσταση υπήρξαν κάποιοι θεατές που, κατά τη διάρκεια του συγκεκριμένου μονολόγου, αποχώρησαν από την αίθουσα. Τα συμπεράσματα δικά σας…

- Αυτό είναι το ένατο έργο σας που ανεβαίνει στη σκηνή. Κοιτάζοντας πίσω, από το «Το νερό γνωρίζει» μέχρι το «Θηριοτροφείο», ποιο θα λέγατε ότι είναι το κοινό νήμα που συνδέει τη δραματουργία σας;

Το Πένθος. Σε όλες του τις εκδοχές. Και ίσως λίγο παραπάνω εκείνη η εκδοχή του Πένθους που δεν έχει να κάνει με τον βιολογικό θάνατο.

- Στο σημείωμά σας για τον «Γυάλινο Κόσμο» αναφέρετε ότι είναι ένα έργο για τη «λανθασμένη αναμονή». Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι είμαστε καταδικασμένοι να περιμένουμε πάντα κάτι που δεν θα έρθει;

Όλη η ανθρώπινη ζωή μια διαρκής αναμονή είναι. Ανά πάσα στιγμή, όλοι μας κάτι περιμένουμε. Θρίλερ. Και είμαστε διαρκώς ανικανοποίητοι. Γιατί, ακόμα και να έρθει αυτό που αναμένουμε, μετά όλο και κάτι άλλο θα βρούμε να αναμένουμε. Είμαστε αχόρταγοι. Θηρία ανήμερα.

- Πώς κρίνετε τη συνύπαρξη των δύο αυτών κειμένων σε έναν κοινό ε

κδοτικό τόμο; Τι κερδίζει ο αναγνώστης από τη συγκριτική ανάγνωσή τους;

Ήταν μια ευφυέστατη ιδέα των εκδόσεων Βακχικόν και, πιο συγκεκριμένα, του εκδότη Νέστορα Πουλάκου. Και νομίζω ότι είναι η πρώτη φορά, σε ελληνικό τουλάχιστον επίπεδο, που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Ένα κλασικό πλέον έργο της παγκόσμιας δραματουργίας να συνυπάρχει στο ίδιο βιβλίο με ένα καινούργιο έργο. Μακάρι να συνεχιστεί και με άλλους συγγραφείς. Προσωπικά μιλώντας, έχω κανά δυο πραγματάκια ακόμα στο κεφάλι μου. Όσον αφορά στον αναγνώστη, μόνο κερδισμένος έχει να βγει από τέτοιες αναγνώσεις.

- Αν έπρεπε να συμπυκνώσετε το μήνυμα αυτής της εκδοτικής συνάντησης για το κοινό του Kulturosupa, ποιο θα ήταν αυτό;

Επειδή έχω την αίσθηση ότι το κοινό του Kulturosupa είναι πάνω από τον μέσο όρο, ας ξεκινήσω με το προφανές: Ας διαβάσει πρώτα το βιβλίο και κατόπιν εδώ είμαστε να συζητήσουμε για ό,τι τυχόν, αρνητικό ή θετικό, προκύψει από την ανάγνωση.

---

🎤 «Ποτέ μην εμπιστεύεστε τους συγγραφείς. Ποτέ δεν πρόκειται να μάθετε πότε λένε την αλήθεια και πότε όχι». Ο Δημήτρης Τσεκούρας ανοίγει τα χαρτιά του στο Kulturosupa.gr με αφορμή το νέο του έργο «Θηριοτροφείο», που κυκλοφορεί σε έναν ανατρεπτικό κοινό εκδοτικό τόμο με τον «Γυάλινο Κόσμο» του Τενεσί Ουίλιαμς από τις Εκδόσεις Βακχικόν.

Σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη, ο γνωστός πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας μιλά για τη «σχιζοφρενικά δεσμευτική» φύση της οικογένειας, την κουίρ και λοξή του γραφή, τη συμβολική χρήση ενός φέρετρου στη σκηνή και το κοινό νήμα του Πένθους που διατρέχει το έργο του. Όσο για την ανθρώπινη ζωή; «Μια διαρκής αναμονή είναι. Θρίλερ. Είμαστε αχόρταγοι. Θηρία ανήμερα».