Τάνια Τρύπη: Το θέατρο δεν είναι πολυτέλεια, είναι φάρμακο για την ψυχή

  

Σε μια εκ βαθέων εξομολόγηση, η Τάνια Τρύπη ξετυλίγει το όραμά της πίσω από το πρωτοποριακό ντοκιμαντέρ «Ίασις επί σκηνής». Η σπουδαία ηθοποιός συναντά τους θεραπευόμενους και τους επαγγελματίες της ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ, μετατρέποντας τη θεατρική πράξη σε έναν ασφαλή, θεραπευτικό χώρο έκφρασης. Μέσα από μια βιωματική διαδρομή ενάμισι έτους, αποδεικνύει ότι η τέχνη και η ψυχική φροντίδα δεν είναι δύο ξένοι κόσμοι, αλλά μια κοινή αγκαλιά.

Η σπουδαία καλλιτέχνις παίρνει σαφή θέση απέναντι στην υποκριτική μέθοδο, δηλώνοντας αντίθετη με την αναμόχλευση προσωπικών τραυμάτων για την ερμηνεία ενός ρόλου, ενώ παράλληλα υπογραμμίζει το έλλειμμα των πολιτιστικών φορέων της χώρας σε θέματα συμπερίληψης. Για την ίδια, αυτό το project δεν είναι μια εφήμερη παράσταση με ημερομηνία λήξης, αλλά ένα ταξίδι στον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης που συνεχίζει να εξελίσσεται, αποτελώντας ένα από τα μεγαλύτερα όνειρα της ζωής της που γίνονται πραγματικότητα.

 

-Κυρία Τρύπη, πώς προέκυψε αυτή η συνεργασία με την ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ και τι ήταν αυτό που σας έκανε να πείτε αμέσως το «ναι» στο ντοκιμαντέρ «Ίασις επί σκηνής»;

H συνεργασία με την IASIS προέκυψε από τον αγαπημένο μου φίλο Στέφανο Αλεβίζο, ο οποίος είναι ψυχολόγος και εργάζεται στον φορέα. Γνωρίζοντας πόσο ευαισθητοποιημένη είμαι σε θέματα ψυχικής υγείας, αλλά και πόσο αφοσιωμένη είμαι στην τέχνη μου, θεώρησε πως αυτή η συνεργασία θα μπορούσε να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο.

Όταν συναντήθηκα με τον Νίκο Μαλτά, που ηγείται της IASIS, διαπιστώσαμε αμέσως ότι μοιραζόμασταν το ίδιο όραμα. Εγώ ήθελα να αξιοποιήσω την τέχνη μου για να συμβάλω στον τομέα της ψυχικής υγείας και εκείνος επιθυμούσε ακριβώς το ίδιο. Είχαμε έναν κοινό στόχο: να προσφέρουμε μέσα από την τέχνη. Έτσι ξεκίνησαν όλα. Νομίζω πως ήταν η κατάλληλη στιγμή και για τους δύο, γιατί πιστεύω βαθιά ότι οφείλουμε να προχωράμε μπροστά και να προσφέρουμε.

Το ντοκιμαντέρ «IASIS επί Σκηνής» είναι ουσιαστικά η καταγραφή όλης αυτής της διαδρομής που ξεκινήσαμε μαζί με την IASIS. Δεν ήταν κάτι αποκομμένο από τη δουλειά μας· ήταν η φυσική συνέχεια της διαδικασίας. Από την αρχή καταγράφαμε πλάνα, παρατηρούσαμε, μελετούσαμε και ακολουθούσαμε όλη την πορεία της ομάδας. Το ντοκιμαντέρ αποτυπώνει αυτή τη διαδικασία με τους επαγγελματίες, τους θεραπευόμενους και όλους τους ανθρώπους που συμμετείχαν στο project.

Μιλάμε για περίπου ενάμιση χρόνο δουλειάς. Οπότε για εμένα το “ναι” ήρθε πολύ φυσικά, γιατί ήταν σημαντικό να φανεί όχι μόνο το τελικό αποτέλεσμα, αλλά και όλη η διαδρομή πίσω από αυτό.

Ο τίτλος μιλά για το θέατρο ως «θεραπευτικό χώρο έκφρασης». Πόσο εύκολο ή δύσκολο ήταν για εσάς να μετατοπιστείτε από τον ρόλο της καλλιτεχνικής διδασκαλίας σε έναν ρόλο που αγγίζει τα όρια της ψυχικής φροντίδας;

Δεν πιστεύω ότι είναι δύο διαφορετικά πράγματα, όταν γίνονται με σθένος, αγάπη και αλήθεια. Η τέχνη από μόνη της μπορεί να γίνει ένας χώρος έκφρασης, απελευθέρωσης και φροντίδας. Οπότε για εμένα δεν ήταν καθόλου δύσκολο. Ήταν κάτι επιθυμητό. Το ήθελα πάρα πολύ και ευτυχώς το ήθελε και ο Νίκος Μαλτάς. Οπότε συναντηθήκαμε σε ένα κοινό όραμα και συμπράξαμε.

Όταν ξεκινήσατε τις συναντήσεις με την ομάδα, ποιος ήταν ο μεγαλύτερος εσωτερικός φόβος ή επιφυλακτικότητα που έπρεπε να ξεπεράσετε εσείς η ίδια αλλά και οι συμμετέχοντες;

Καμία επιφυλακτικότητα ή φόβος. Έχω να κάνω με καθαρά άγραφα χαρτιά και έτσι πήγα κι εγώ προς αυτούς. Από την πρώτη στιγμή δημιουργήθηκε μια μεγάλη αγκαλιά. Μέσα από τη συνύπαρξη και τη διαδικασία, χτίστηκε σιγά-σιγά η εμπιστοσύνη που χρειαζόταν, ώστε οι άνθρωποι να μπορέσουν να ανοιχτούν, να εκφραστούν και τελικά να ανθίσουν. Και αυτό είναι ίσως το πιο όμορφο κομμάτι όλης αυτής της διαδρομής.

Υπήρξε κάποια συγκεκριμένη στιγμή κατά τη διάρκεια των μαθημάτων ή των προβών που λυγίσατε συναισθηματικά ή που εκπλαγείκατε από τη δύναμη της ψυχής ενός συμμετέχοντα;

Κάθε μέρα ήταν ξεχωριστή, γιατί κάθε μέρα ανακαλύπταμε καινούργια πράγματα. Και αυτό ήταν για μένα μια πολύ μεγάλη χαρά. Βέβαια, σε έναν βαθμό ήταν και αναμενόμενο. Η ψυχή κρύβει πολλά και ο στόχος μας ήταν ακριβώς αυτός: να μπορέσουμε να φωτίσουμε όσα μένουν κρυμμένα και να τους δώσουμε χώρο να εκφραστούν.

Γι’ αυτό ήμουν πραγματικά ευτυχισμένη μέσα σε όλη αυτή τη διαδικασία. Αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο ήταν να βλέπω τους ανθρώπους να ανοίγονται σιγά-σιγά, να αποκτούν εμπιστοσύνη και να νιώθουν ασφαλείς μέσα στην ομάδα. Εκεί βρίσκεται, για μένα, η μεγαλύτερη αξία αυτού του εγχειρήματος.

Το κείμενο αναφέρει ότι οι συμμετέχοντες έμαθαν να «επανανοηματοδοτούν την προσωπική τους διαδρομή». Μπορείτε να μας δώσετε ένα παράδειγμα για το πώς μια θεατρική άσκηση ή ένας ρόλος λειτούργησε λυτρωτικά για κάποιον;

Όχι, δεν μπορώ, γιατί είναι ξεκάθαρα βιωματικό και πρέπει κανείς για να το νιώσει και να το καταλάβει να έρθει μαζί μας, να ενταχθεί στην ομάδα ή έστω να δει το ντοκιμαντέρ.

-Οι ηθοποιοί χρησιμοποιείτε συχνά το δικό σας ψυχικό υλικό για τους ρόλους. Στην περίπτωση αυτών των ανθρώπων, πώς η τέχνη τους βοήθησε να διαχειριστούν το δικό τους «σκοτάδι» και να το μετατρέψουν σε καλλιτεχνικό φως;

Προσωπικά, είμαι αντίθετη στο να χρησιμοποιούμε τα προσωπικά μας βιώματα για να «σκάψουμε» ένα κείμενο ή για να του δώσουμε πνοή. Δεν θεωρώ ότι αυτό είναι απαραίτητα σωστό.

Κάθε κείμενο είναι ένας ξεχωριστός κόσμος και πιστεύω πως οφείλουμε να το προσεγγίζουμε με σεβασμό, έρευνα και εμβάθυνση. Δεν χρειάζεται να επιστρέφουμε σε προσωπικές μας πληγές ή βιώματα για να παράγουμε συναίσθημα.

Για μένα, η αλήθεια δεν βρίσκεται απαραίτητα στην προσωπική ανάμνηση, αλλά στη βαθιά κατανόηση του κειμένου. Όσο περισσότερο βουτάς μέσα στο ίδιο το έργο, τόσο περισσότερο σε οδηγεί εκείνο. Και αυτή η διαδικασία απαιτεί περισσότερη δουλειά, αλλά είναι και πιο καθαρή καλλιτεχνικά.

-Πιστεύετε ότι το ελληνικό θέατρο και οι πολιτιστικοί φορείς της χώρας έχουν δώσει τη δέουσα προσοχή στη συμπερίληψη και στη χρήση της τέχνης ως εργαλείο ψυχικής ανθεκτικότητας;

Όχι, ελπίζω να το κάνουμε τώρα.

-Η πεποίθησή σας ότι «το θέατρο γιατρεύει» ενισχύθηκε μετά από αυτό το βιωματικό ταξίδι ή ανακαλύψατε νέες πτυχές της θεατρικής πράξης που δεν είχατε φανταστεί στην επαγγελματική σας καριέρα;

Δεν θα έλεγα ότι ανακάλυψα κάτι που δεν είχα φανταστεί. Περισσότερο θα έλεγα ότι όλα όσα υπήρχαν ήδη μέσα στην ψυχή μου, τώρα γίνονται πράξη.

Ήταν πάντα μια βαθιά μου πεποίθηση ότι η τέχνη και το θέατρο μπορούν να λειτουργήσουν θεραπευτικά. Μέσα από αυτή τη διαδρομή, αυτό απλώς επιβεβαιώνεται με τον πιο ουσιαστικό τρόπο.

-Μετά την ολοκλήρωση αυτής της θεατρικής διαδρομής, ποια είναι η σχέση σας σήμερα με τα μέλη της ομάδας; Υπάρχει πρόθεση να συνεχιστεί αυτή η πρωτοβουλία και στο μέλλον;

Αυτό το ταξίδι δεν τελειώνει με μία παράσταση. Δεν είναι ότι ανεβάζουμε κάτι στη σκηνή και μετά ολοκληρώνεται. Η παράσταση προκύπτει μέσα από τη διαδικασία. Και αυτή η διαδικασία είναι ανεξάντλητη. Όσο λοιπόν συνεχίζουμε να ανακαλύπτουμε, να ανοίγουμε δρόμους και να βουτάμε στον πυρήνα μας, τόσο θα συνεχίζουμε να είμαστε μαζί με αυτή την υπέροχη ομάδα και με τους ωφελούμενούς μας.

Είναι ένα καλλιτεχνικό project που συνεχίζεται. Μια θεατρική διαδρομή και μια ζωντανή διαδικασία, που εξελίσσεται και μας εξελίσσει. Η παράσταση προκύπτει. Προκύπτει από την διαδικασία. Η διαδικασία αυτή είναι ανεξάντλητη. Οπότε όσο ανεξάντλητη είναι αυτή η διαδικασία, άλλο τόσο θα συνεχίζουμε και εμείς να είμαστε παρέα με αυτή την υπέροχη ομάδα και με τους ωφελούμενους μας. Εμείς κάνουμε ένα ταξίδι στον πυρήνα μας, ένα καλλιτεχνικό πρότζεκτ θεατρικής διαδρομής και διαδικασία ενδοσκόπησης στον πυρήνα μας.

- Έχετε διαγράψει μια σπουδαία και λαμπερή πορεία στο θέατρο, την τηλεόραση και το μιούζικαλ. Πού κατατάσσεται συναισθηματικά αυτή τη συνεργασία με την ΑμΚΕ ΙΑΣΙΣ σε σχέση με τις μεγάλες εμπορικές σας επιτυχίες;

Επειδή είναι ένα από τα όνειρά μου που γίνεται πραγματικότητα, νομίζω ότι δεν μπορεί να συγκριθεί με κάτι άλλο. Όπως δεν συγκρίνονται και οι υπόλοιπες δουλειές που έχω κάνει μεταξύ τους. Κάθε χαρακτήρας που έχω ερμηνεύσει είναι ξεχωριστός. Κάθε παράσταση στην οποία έχω συμμετάσχει είναι ξεχωριστή για μένα. Δεν συγκρίνω ποτέ.

Αυτό που κάνουμε τώρα με την IASIS είναι κάτι που πραγματικά με γεμίζει πάρα πολύ. Και σε καλλιτεχνικό επίπεδο, γιατί είναι κάτι πρωτοποριακό που δεν έχει ξαναγίνει, αλλά και σε ανθρώπινο και συναισθηματικό επίπεδο, γιατί μέσα από αυτό μπορούμε πραγματικά να βοηθήσουμε ανθρώπους.

-Ζούμε σε μια εποχή με έντονη κοινωνική πίεση, άγχος και κρίσεις στην ψυχική υγεία των ανθρώπων. Πιστεύετε ότι μια επίσκεψη στο θέατρο είτε ως θεατής είτε ως ερασιτέχνης δημιουργός μπορεί να λειτουργήσει ως ένα είδος «συνταγογράφησης» για την ψυχή μας;

Η τέχνη, γενικά, μόνο θετικά μπορεί να λειτουργήσει για τον άνθρωπο. Κάθε μορφή τέχνης μπορεί να βοηθήσει, να ανακουφίσει και να εξελίξει. Μπορεί να είναι μια πολύ καλή θεατρική παράσταση, μια συναυλία, μια έκθεση ζωγραφικής ή οποιαδήποτε άλλη μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης. Η τέχνη ανοίγει δρόμους μέσα μας. Μας βοηθά να αισθανθούμε, να κατανοήσουμε, να εκφραστούμε και να μετακινηθούμε. Η τέχνη, για μένα, μόνο βοηθάει. Και μόνο εξελίσσει.

-Αν έπρεπε να περιγράψετε με τρεις λέξεις το τι σημαίνει για εσάς πλέον η φράση «Ίασις επί σκηνής», ποιες θα ήταν αυτές;

Εμπιστεύομαι, Βουτάω στον πυρήνα μου, Αγαπώ τα σκοτάδια μου, Αγαπώ το φως μου περισσότερο,  Θεραπεύομαι.