Συζητώντας με την ψυχολόγο Βασιλική Παππά για την πρόκληση της γονεϊκότητας

Η πιο σημαντική #ευθύνη που αναλαμβάνει ένα άτομο κατά τη διάρκεια της ζωής του είναι η ευθύνη για το #μεγάλωμα, την #ανατροφή και τη #διαπαιδαγώγηση του #παιδιού του. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Ο #αποτελεσματικός γονιός δεν είναι σε καμία περίπτωση ο #τέλειος γονιός. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Οι #γονείς χρειάζεται να αγαπήσουν τον #εαυτό τους για να αγαπήσουν το #παιδί τους. Γράφει η #ΝέληΒυζαντιάδου για την #Κουλτουρόσουπα.

Μια φορά κι έναν καιρό ήσουν παιδί. Το παιδί των γονιών σου. Κι αυτό το παιδί, που ήσουν, ήξερε πολλά. Ήξερε μάλιστα πολλά παραπάνω από αυτά που το ίδιο πίστευε ότι ήξερε. Και ήξερε σίγουρα πολλά παραπάνω από αυτά που οι γονείς του νόμιζαν ότι ήξερε. Το παιδί που ήσουν κάποτε ήταν ένα σοφό παιδί. Κι όχι μόνο. Ένα σοφό και πολύτιμο παιδί. Σοφό γιατί ήξερε πολλά, πολύτιμο γιατί άξιζε. Άξιζε επειδή υπήρχε. Άξιζε επειδή ήταν όπως ήταν. Το κακό με αυτό το παιδί, το παιδί που ήσουν κάποτε, ήταν ότι οι άλλοι δεν αναγνώριζαν εύκολα τη σοφία του και την αξία που είχε. Το παιδί αυτό μεγάλωνε υιοθετώντας μια εικόνα για τον εαυτό του. Η εικόνα αυτή δεν ήταν η εικόνα ενός σοφού και πολύτιμου παιδιού. Είχε να καλύψει πολλά και να ξεπεράσει άλλα τόσα για να καταφέρει να πιστέψει ότι ήταν σοφό και πολύτιμο παρά τη διαφορετική εικόνα που είχαν οι άλλοι για αυτό. Δεν ήταν όμως εύκολο. Πώς να τα βάλει με την εικόνα των γονιών του για το ίδιο; Πώς να εμπιστευθεί περισσότερο τα δικά του μάτια από τα μάτια των γονιών του; Ακόμα κι αν μεγάλωνε, παρέμενε παιδί των γονιών του.

Γιατί είναι, όμως, τόσο σημαντική η επιρροή των γονιών στη διαμόρφωση εικόνας εαυτού του παιδιού; ‘Η οικογένεια αποτελεί τον φορέα διαμόρφωσης των αξιών του παιδιού καθώς επίσης και τον φορέα μεταβίβασης των κοινωνικών θεσμών αλλά και των ηθών και των εθίμων της κοινότητας. Επιπλέον, η οικογένεια αποτελεί τον πιο σημαντικό φορέα αγωγής του παιδιού. Η πιο σημαντική και ουσιαστική ευθύνη που αναλαμβάνει ένα άτομο κατά τη διάρκεια της ζωής του είναι η ευθύνη για το μεγάλωμα, για την ανατροφή και τη διαπαιδαγώγηση του παιδιού του.Με άλλα λόγια η ευθύνη για τη σωστή άσκηση του γονικού του ρόλου’, εξηγεί η κυρία Βασιλική Παππά, συμβουλευτική ψυχολόγος – πρόεδρος και επιστημονικά υπεύθυνη του Πανελληνίου Συνδέσμου Σχολών Γονέων.

Η σχέση γονιού – παιδιού είναι μια ξεχωριστή σχέση που μας ακολουθεί στην ενήλικη ζωή μας και καθορίζει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, την εξέλιξή μας και τις επιλογές μας. Έχοντας δει πολλούς ανθρώπους, όλα αυτά τα χρόνια που εργάζομαι ως ψυχοθεραπεύτρια, διαπίστωσα πως για τους περισσότερους είναι επώδυνο να αναμοχλεύουν το παρελθόν τους και να φέρνουν στη μνήμη τους δυσάρεστες εικόνες από τα παιδικά τους χρόνια. Διαπίστωσα και κάτι ακόμα. Ζουν μια ζωή μέσα στο θυμό ή τη γκρίνια και αυτό, από μόνο του, είναι τραυματικό. Δεν ξέρω αν είσαι γονιός. Είσαι, όμως, σίγουρα το παιδί των γονιών σου. Έχεις τουλάχιστον την εμπειρία αυτού του ρόλου. Μέσα από τα μάτια ενός παιδιού, του παιδιού που υπήρξες και που θυμάσαι όταν έρχεσαι σε επαφή με έντονα συναισθήματα, σε προσκαλώ να σκεφτείς τι σημαίνει για κάποιον να είναι γονιός. Κι αν είσαι εσύ ο ίδιος γονιός, σου ζητώ να προβληματιστείς για το τι σημαίνει τελικά να είσαι κατάλληλος και αποτελεσματικός γονιός.

Ποιος θεωρείται αλήθεια κατάλληλος και αποτελεσματικός γονιός; Σύμφωνα με την κυρία Παππά ο αποτελεσματικός γονιός δεν είναι σε καμία περίπτωση ο τέλειος γονιός. Τέτοιος γονιός δεν υπάρχει και, όπως υποστηρίζει, αυτό πρέπει να συνειδητοποιήσουν τόσο οι ίδιοι οι γονείς όσο και τα παιδιά, τα οποία είναι σημαντικό να αντιμετωπίζουν τους γονείς τους ως ανθρώπους με αδυναμίες, προτερήματα και ελαττώματα. ‘Προφανώς ο δημοκρατικός τύπος γονιού είναι γενικά ο πλέον ενδεδειγμένος τύπος γονιού για τα παιδιά και τους εφήβους. Οι δημοκρατικοί γονείς διαπλάθουν συγκροτημένα άτομα, με μεγάλη αυτοπεποίθηση και υψηλή αυτοεκτίμηση που επιδεικνύουν υπομονή και επιμονή στην εκτέλεση των καθηκόντων, με κοινωνική ωριμότητα, με εσωτερικευμένα ηθικά κριτήρια και αξίες και με καλύτερη ακαδημαϊκή επίδοση συγκριτικά με συνομηλίκους των οποίων οι γονείς ανήκουν σε διαφορετικό γονικό τύπο. Ο δημοκρατικός γονιός είναι ζεστός και στοργικός, αλλά και απαιτητικός, παρέχοντας έτσι ένα μοντέλο στοργής και διεκδικητικότητας ταυτόχρονα’, συνεχίζει.

Ενδιαφέρομαι να μάθω περισσότερα για το δημοκρατικό γονιό και βρίσκω πολλές και σημαντικές πληροφορίες στο βιβλίο της κυρίας Παππά με τίτλο ‘Επάγγελμα Γονέας: Τύποι γονέων και συμπεριφορά παιδιών και εφήβων’. Όπως περιγράφει η ίδια οι δημοκρατικοί γονείς ασκούν έλεγχο με ευέλικτο τρόπο και όχι άκαμπτο ή απόλυτο. Ενθαρρύνουν το παιδί να είναι ανεξάρτητο ωστόσο θέτουν όρια στη συμπεριφορά του. Συζητούν μαζί του, επιχειρηματολογούν, ακούν το παιδί και είναι δεκτικοί στα μηνύματά του. Θεωρούν ότι η ιεραρχία και οι διακριτοί ρόλοι είναι απαραίτητα στοιχεία για την καλή λειτουργία της οικογένειας. Δεν χρησιμοποιούν την τιμωρία. Καταφεύγουν σε καθοδηγητικές μορφές ελέγχου, που απαιτούν περισσότερο χρόνο, αλλά αυξάνουν την ποιότητα της σχέσης τους με το παιδί τους. Οι γονείς αυτοί ισορροπούν τις απαιτήσεις που έχουν με την ελευθερία που παρέχουν και πιστεύουν ότι πρέπει να δίνουν επιλογές. Όσο για τα παιδιά αυτών των γονιών μαθαίνουν ότι η γνώμη τους είναι σημαντική και τείνουν να είναι ανεξάρτητα και υπεύθυνα. Από τη στιγμή που τους επιτρέπεται να κάνουν μικρά λάθη όταν είναι μικρά, τα μεγαλύτερα παιδιά παίρνουν καλύτερες αποφάσεις όταν βρίσκονται αντιμέτωπα με πιο σοβαρές καταστάσεις.

Ποιοι είναι, όμως, οι υπόλοιποι τύποι γονιών; Χαρακτηριστική είναι, όπως λέει η συνεντευξιαζόμενη, η τυπολογία που ανέπτυξε η Μαρία Χουρδάκη (2000) σχετικά με τους Έλληνες γονείς διακρίνοντας τους ακόλουθους τύπους:

· Ευερέθιστοι γονείς – πρόκειται για τους νευρικούς και οξύθυμους γονείς που ξεσπούν με το παραμικρό

· Φιλόδοξοι γονείς – είναι οι γονείς που θέτουν υψηλούς στόχους για το παιδί τους και έχουν υπερβολικές προσδοκίες όσον αφορά την επίδοσή του στο σχολείο και τις λοιπές δραστηριότητες

· Απορριπτικοί γονείς – οι γονείς αυτοί συμπεριφέρονται με τρόπο απορριπτικό έως και εχθρικό προς το παιδί τους φτάνοντας, συχνά, μέχρι και την κακοποίηση

· Υπερπροστατευτικοί γονείς – είναι οι γονείς που συμπεριφέρονται στο παιδί τους σαν να είναι ‘αδύναμο’, ανησυχούν υπερβολικά για αυτό, καλύπτοντας έτσι ουσιαστικά τη δική τους αδυναμία

· Ανήσυχοι γονείς – αυτοί οι γονείς ανησυχούν υπερβολικά για την υγεία και την ευημερία των παιδιών τους

· Μποέμ γονείς – είναι οι γονείς που διαμορφώνουν, συνήθως, το πρόγραμμα και την καθημερινότητά τους με βάση τις δικές τους ανάγκες μη λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των παιδιών τους

Σκέφτομαι πως το πιο σημαντικό δώρο ενός γονιού προς το παιδί του είναι να του μάθει πώς να τα καταφέρνει μακριά από αυτόν και χωρίς αυτόν. Το να είναι κανείς γονιός προϋποθέτει να διαχειρίζεται τις αγωνίες και τους φόβους του, έτσι ώστε να επιτρέπει στο παιδί του να δοκιμάζει τις δικές του δυνάμεις. Είναι γεγονός ότι πολλοί γίνονται γονείς χωρίς να είναι και να νιώθουν ψυχικά έτοιμοι, ενώ θα έπρεπε να προηγείται μια προετοιμασία για ένα ρόλο που ανατρέπει πολλά στη ζωή κάποιου και που καθορίζει πολλά στη ζωή ενός άλλου. Κι είναι ακόμα μεγαλύτερη αλήθεια ότι πολλοί γίνονται γονείς προτού καν πάψουν οι ίδιοι να σκέφτονται και να συμπεριφέρονται σαν να είναι ακόμη παιδιά. Είναι ίσως τότε που δηλώνουν την ανεπάρκειά τους ως προς το μεγάλωμα των παιδιών τους, υποστηρίζει η κυρία Παππά και συνεχίζει λέγοντας πως δυσκολεύονται να βρουν το μέτρο, αμφιταλαντεύονται, παραπαίουν και απορούν. Οι γονείς θα πρέπει να βοηθηθούν σημαντικά ώστε αρχικά να απενοχοποιηθούν και εν συνεχεία να επανακτήσουν την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή τους.

Κάπου εδώ έρχονται οι Σχολές Γονέων και ο ρόλος της εκπαίδευσης γονέων. Πόσο σημαντικός είναι αυτός ο θεσμός και τι προσφέρει στους συμμετέχοντες; ‘Οι γονείς με την καθοδήγηση του ειδικού και μέσα από τη συμμετοχή τους στην ομάδα θέτουν σε ρεαλιστικά πλαίσια το έργο τους και ανακτούν τη χαμένη τους αυτοεκτίμηση. Καλούνται να θυμηθούν, να ανακαλύψουν το χαμένο τους εαυτό. Μέσα από τη διεργασία της ομάδας συνειδητοποιούν την αξία και τη μοναδική τους δύναμη και μαθαίνουν να παίρνουν οι ίδιοι αποφάσεις για τη ζωή τους και τη ζωή των παιδιών τους. Συνειδητοποιούν, επίσης, ότι δεν μπορούν να είναι τέλειοι και ότι χρειάζεται θάρρος για να αποδεχτεί κάποιος ότι δεν μπορεί να είναι τέλειος και τελικά βρίσκουν το θάρρος αυτό. Τα λάθη που κάνουν δεν κρίνονται ούτε αξιολογούνται από τον ειδικό – συντονιστή της ομάδας ως λάθη, αλλά από τους ίδιους, και συνήθως αποτελούν εφαλτήριο για απόκτηση γνώσης και οδηγό σοφότερων, καταλληλότερων επιλογών για το μέλλον. Οι γονείς χρειάζεται να αγαπήσουν τον εαυτό τους για να αγαπήσουν το παιδί τους. Και οι Σχολές Γονέων βοηθούν σημαντικά σε αυτό’, καταλήγει η κυρία Παππά. Αυτά τα τελευταία της λόγια με βρίσκουν απολύτως σύμφωνη. Έτσι κι αλλιώς για να μάθουμε να αγαπάμε, θα πρέπει κάποιοι να μας το διδάξουν και οι πρώτοι δάσκαλοι στο μάθημα της αγάπης είναι οι ίδιοι οι γονείς μας.

Όσο για σένα, έχει σημασία να θυμάσαι ότι μια φορά κι έναν καιρό ήσουν παιδί. Το παιδί των γονιών σου. Σήμερα είσαι ένας ενήλικας που μπορεί να είναι ήδη γονιός ή σκέφτεται να γίνει γονιός. Το θέμα είναι τι γονιός θέλεις να είσαι. Σημασία έχει να αποφασίσεις τι γονιός θέλεις να είσαι. Την απάντηση θα σου τη δώσει το παιδί που ήσουν κάποτε. Εκείνο ξέρει καλύτερα από σένα γιατί θυμάται καλά τι χρειαζόταν από τους γονείς του. Ξέρει καλύτερα και κάτι άλλο. Πώς ήθελε να είναι οι γονείς του. Εκείνο να ρωτήσεις λοιπόν. Εκείνο θα σου απαντήσει. Και μόλις σου θυμίσει τι χρειαζόταν το ίδιο από τους γονείς του, θα μάθεις τι χρειάζεται και το δικό σου παιδί από σένα. Γίνε ο γονιός που θα ήθελες να έχεις!

Το άρθρο αυτό γράφτηκε με αφορμή τη σημερινή μέρα, που είναι η παγκόσμια ημέρα γονιού. Όσο για εμάς θα βρεθούμε ξανά σύντομα μέσα από ένα επόμενο άρθρο!