μανα

 

Αγάπη, φροντίδα, υποστήριξη, αγκαλιά, προσφορά, ευωδιά, φωταγωγία, #αφοσίωση, θυσία, καλοσύνη, ασφάλεια, προστασία, μέριμνα. Λέξεις που έρχονται στο μυαλό μας όταν ακούμε τη λέξη #‘μητέρα’.

#ΜεΤηΜατιάΤηςΝέλης

Γιορτάζει σήμερα και μαζί της γιορτάζει η Αγάπη, η Ζεστασιά, η Αποδοχή και η Φροντίδα. Γιορτάζει σήμερα και μαζί της ζωντανεύει η ζακέτα που δεν φορέσαμε, το φαγητό που σαν κι αυτό δεν γευτήκαμε ποτέ ξανά στη ζωή μας, οι δυο της λέξεις που αποδείχθηκαν πολύ πιο βοηθητικές από όλα τα λόγια του κόσμου, το βλέμμα – εκείνο το βλέμμα – που αγκάλιασε όλους τους φόβους μας και ανακούφισε τις αγωνίες μας. Γιορτάζει σήμερα και, είτε ζει είτε όχι, είναι δίπλα μας.

Έχουν περάσει σχεδόν 9 χρόνια από το θάνατο της μανούλας μου. Ναι, δεν θυμάμαι να την αποκαλώ ‘μητέρα’ ή ‘μαμά’ ή ‘μάνα’. Ήταν η μανούλα μου από τότε που ήμουν παιδί μέχρι και την τελευταία στιγμή της ζωής της. Υπάρχουν φορές που νομίζω ότι η ιστορία αυτή, η ιστορία που την περιλαμβάνει στη ζωή μου, είναι αρχαία. Τόσο μακρινή μου φαίνεται. Κι άλλες πάλι φορές νιώθω πως ήταν μόλις χθες που με ξεπροβόδιζε στην πόρτα ζητώντας μου να μην κουράζομαι και δίνοντας μου την ευχή της. Τέτοια μαμά ήταν η μανούλα μου. Μια μαμά που ξεχείλιζε από αγάπη. Μια μαμά που νοιαζόταν ουσιαστικά. Μια μαμά που δεν ήθελε ποτέ να γίνει βάρος στους άλλους και πολύ παραπάνω στο παιδί της. Μια μαμά που χαιρόταν με την ευτυχία μου, καμάρωνε με τις επιτυχίες μου, πονούσε με τον πόνο μου.

Αν θα έπρεπε να δώσω τρεις μόνο λέξεις για να περιγράψω όλα όσα έρχονται αβίαστα στο μυαλό μου όταν ακούω τη λέξη ‘μητέρα’, αυτές θα ήταν σίγουρα οι ακόλουθες: Αγκαλιά, αποδοχή, ασφάλεια. Ποιες λέξεις έρχονται αλήθεια στο μυαλό τεσσάρων αντρών που πρωταγωνιστούν στο παρόν άρθρο; Αγάπη, Φροντίδα και Υποστήριξη λέει ο Θανάσης Φροσύνης, Προϊστάμενος Εκπαιδευτικών Θεμάτων Διεύθυνσης Π.Ε. Δυτικής Θεσσαλονίκης , ενώ ο δημοσιογράφος Αλέξανδρος – Γεώργιος Τανασκίδης – Λαμπουσνάκης λέει: ‘Προσφορά, Ευωδιά, Φωταγωγία’. Για τον καθηγητή Βυζαντινής Μουσικής Ιωάννη Τσάμη η μητέρα συνδέεται με Αφοσίωση, Θυσία και Καλοσύνη. ‘Ασφάλεια, Προστασία, Μέριμνα - πιστεύω ότι για την πλειονότητα των ανθρώπων αυτές οι έννοιες αποτυπώνουν την ουσία της μητρότητας. Ιδιαίτερα σε δύσκολες εποχές όπως αυτές που έζησα στα παιδικά μου χρόνια σε ένα ορεινό χωριό της Καβάλας, η αγάπη της μάνας δεν ήταν μια αφηρημένη έννοια. Είχε συγκεκριμένο περιεχόμενο: ήταν μια καθημερινή, σκληρή μάχη με την ανάγκη για επιβίωση, ώστε να μη λείψει τίποτα από το παιδί της’, εξομολογείται ο Γρηγόρης Χατζησάββας, π. Δήμαρχος Νεάπολης.

[caption id="" align="alignnone" width="900"] Θανάσης Φροσύνης[/caption]

Η μητέρα είναι τα πάντα, σύμφωνα με τον Καλίλ Γκιμπράν. Αυτή είναι η παρηγοριά μας στη θλίψη, η ελπίδα μας στη δυστυχία και η δύναμή μας στην απελπισία. Είναι η πηγή της αγάπης, του ελέους, της συμπόνοιας και της συγχώρεσης. Αυτός που χάνει τη μητέρα του χάνει μια αγνή ψυχή που τον ευλογεί και τον προστατεύει συνεχώς. Ανακαλώ τη σχέση μου μαζί της και διαπιστώνω πόσο πολλά είναι αυτά που μου λείπουν από όλες τις στιγμές που έζησα μαζί της. Η σχέση μας ήταν θεραπευτική. Θεραπευτική και υποστηρικτική. Θεραπευτική, υποστηρικτική και ουσιαστική. Κι ας είχε συγκρούσεις. Μια γνήσια σχέση δεν μπορεί παρά να έχει και συγκρούσεις. Κι αν την ευχαριστώ για κάτι, ανάμεσα στα πολλά για τα οποία την ευχαριστώ, είναι πως μου ‘επέτρεπε’ να συγκρούομαι μαζί της χωρίς να μου γυρίζει την πλάτη της, χωρίς να με τιμωρεί, χωρίς να με απορρίπτει. Ακόμα κι όταν θύμωνε μαζί μου, ακόμα κι όταν διαφωνούσε με μια επιλογή μου, παρέμενε εκεί, δεν με άδειαζε, δεν με άφηνε, δεν με πρόδιδε.

[caption id="" align="alignnone" width="1024"] Αλέξανδρος – Γεώργιος Τανασκίδης – Λαμπουσνάκης[/caption]

Αναρωτιέμαι για τις σχέσεις των συνεντευξιαζόμενων με τις δικές τους μαμάδες.Τι να κράτησαν; Τι έχουν να αφηγηθούν; Μια ιδανική σχέση γεμάτη από αγάπη ανακαλεί ο Ιωάννης Τσάμης λέγοντας μάλιστα πως ακόμα και στις δύσκολες στιγμές εκείνη είχε τον τρόπο της. Ήταν ο άνθρωπος που προσπαθούσε να κρατήσει πάντα τις ισορροπίες στην οικογένεια. Κάτι παρόμοιο μοιράζεται και ο Αλέξανδρος – Γεώργιος Τανασκίδης – Λαμπουσνάκης μια που η σχέση με τη μητέρα του ήταν και παραμένει αλληλοδιδακτική και αλληλένδετη, με βαθιά ουσία και ανατροφοδότηση παρά τις δυσκολίες της διαγενεακής διαφοράς. Από την άλλη για τον Θανάση Φροσύνη η έλλειψη της μητέρας του είναι πολλές φορές εμφανής μια που η απώλεια, όσο και να περνούν τα χρόνια, δεν φεύγει. Αν και η μητέρα του έχει φύγει από τη ζωή εδώ και σχεδόν 10 χρόνια, εκείνος συνεχίζει να θυμάται τη σχέση του μαζί της με συγκίνηση και ευγνωμοσύνη. Από τότε που θυμάται τον εαυτό του υπήρχε μια μητέρα δίπλα του να φροντίζει, να υποστηρίζει, να ακούει, να ξενυχτάει και να περιμένει πότε θα γύριζε από βόλτες ως νέος, να αγχώνεται για τις σπουδές του, να αγχώνεται για μετά τις σπουδές του, για το αν θα τον αγαπάει η γυναίκα που θα παντρευτεί. Ήταν το πρόσωπο εκείνο στη ζωή του που μπορούσε να συζητήσει τα πάντα και που ακόμα και αν έσφαλε είχε πάλι έναν καλό λόγο να του πει αλλά και ταυτόχρονα να τον ‘μαλώσει’ αν οι πράξεις του ήταν έξω από τα πιστεύω της. Μια σχέση αγάπης και εμπιστοσύνης θα έλεγε. Γενικά μια Ελληνίδα μάνα όπως λένε πολλές φορές χιουμοριστικά.'

Τέλος ο Γρηγόρης Χατζησάββας αναφέρεται σε αυτή τη σχέση σκιαγραφώντας την ως μια σχέση που ξεκινά από έναν πανίσχυρο συναισθηματικό δεσμό καθώς η μητέρα αποτελεί την πρώτη και κύρια πηγή ασφάλειας. Παρόλο που με τα χρόνια ο γιος αποκτά την αυτονομία του και χαράζει τη δική του πορεία, αυτή η σχέση παραμένει αμετάβλητη. Ο ίδιος όσο κι αν έμαθε να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις μόνος του, ο άνθρωπος που εμπιστευόταν σε κάθε κρίσιμη στιγμή ήταν η μητέρα του. Αργότερα, όταν ήταν σε μεγάλη ηλικία και αντιμετώπιζε δυσκολίες, οι ρόλοι είχαν κάπως αντιστραφεί: ήταν η δική του σειρά να της προσφέρει το κουράγιο και τη σιγουριά, που εκείνη του είχε χαρίσει, λέγοντας της πως ‘όσο είμαι εγώ καλά, θα είσαι κι εσύ’ και το πρόσωπό της έλαμπε όταν το άκουγε.

[caption id="" align="alignnone" width="768"] Γρηγόρης Χατζησάββας[/caption]

Προσκαλώ και τους τέσσερις να γίνουν ακόμα πιο συγκεκριμένοι παραθέτοντας κάτι που θυμούνται από την ίδια τη μητέρα τους και όχι μόνο από τη σχέση τους μαζί της. Κι εκείνοι ανταποκρίνονται άμεσα. ‘Το χαμόγελό της αλλά και τα προβλήματα υγείας της τα οποία από πολύ νωρίς την ταλαιπώρησαν στη ζωή της από πολύ νέα δυστυχώς. Βέβαια υπήρξαν στη ζωή της άτομα που την στεναχώρησαν ιδιαίτερα και το αντιλήφθηκαν έντονα μετά το θάνατό της και την απώλειά της’, λέει ο Θανάσης Φροσύνης για να συνεχίσει ο Ιωάννης Τσάμης: ‘Την καλοσύνη, την έγνοια, την ανθρωπιά’. Η πιο ζωντανή εικόνα που κρατά ο Γρηγόρης Χατζησάββας είναι το ψήσιμο του ψωμιού στον ξυλόφουρνο της αυλής τους στο χωριό. Θυμάται τη μάνα του να ζυμώνει, να σκεπάζει προσεκτικά τη σκάφη και την ανυπομονησία του μέχρι να φουσκώσει το ζυμάρι.

Ήταν συνεχώς εκεί, ‘βοηθός’ της, περιμένοντας τη στιγμή που θα έβγαζε το ζεστό ψωμί από το φούρνο για να του δώσει ένα μεγάλο κομμάτι με αγελαδινό βούτυρο, φτιαγμένο από την ίδια. Ακόμα και σήμερα, όταν βρίσκεται στο χωριό και ανάβει το νέο ξυλόφουρνο που έφτιαξε στο ίδιο ακριβώς σημείο, η μυρωδιά από τα πουρναρόξυλα τον γυρίζει πίσω. Αυτή η ζεστασιά και η μυρωδιά παραμένουν ζωντανές μέσα από τόσες δεκαετίες, πάντα συνυφασμένες με την παρουσία της. Όσο για τον Αλέξανδρο – Γεώργιο Τανασκίδη – Λαμπουσνάκη αυτό που θυμάται είναι το απύθμενο ενδιαφέρον και την άνευ όρων στήριξη. Αναγνωρίζει στη μητέρα του μια συγκρουσιακή και ενίοτε δεσποτική φύση, όπως άλλωστε συνηθίζει να είναι κάθε μάνα σύμφωνα με τον ίδιο, αλλά οι δυο τους προσπαθούν πάντα να γεφυρώνουν το χάσμα δίνοντας σημασία στις στιγμές.

[caption id="" align="alignnone" width="900"] Θανάσης Φροσύνης[/caption]

Μου έμαθε πολλά η μαμά μου. Πολλά και σημαντικά. Πολλά, σημαντικά και αξιόλογα. Μου έμαθε να μην αφήνω κανέναν να μου φέρεται άσχημα ή τουλάχιστον να προσπαθώ προς αυτήν την κατεύθυνση. Μου έμαθε να μην εξαρτώμαι από άλλους. Μου έμαθε να χαμογελάω και να γίνομαι μέρος της λύσης αντί να διαιωνίζω ένα πρόβλημα. Μου έμαθε πως όσες κι αν είναι οι δυσκολίες στη ζωή μας, εμείς μπορούμε να προχωράμε όπως είχε κάνει εκείνη με τη δική της ζωή. Μου έμαθε πως μια γυναίκα μπορεί να παραμένει ερωτευμένη – κυριολεκτικά ερωτευμένη – με τον άντρα της μέχρι τα βαθιά της γεράματα. Θα μπορούσα να γεμίσω σελίδες ολόκληρες με τα μαθήματα που μου δίδαξε αυτή η υπέροχη γυναίκα. Δίνω τη σκυτάλη στους άντρες αυτής της παρέας για να ανακαλύψουμε τι έμαθαν οι ίδιοι από τις δικές τους μαμάδες.

[caption id="" align="alignnone" width="900"] Ιωάννης Τσάμης[/caption]

• ‘Δεν ξέρω ακριβώς. Ίσως η φράση της ‘Κανείς δεν θα σε αγαπήσει περισσότερο σε αυτή τη ζωή πέρα από τη μητέρα σου’. Μαθαίνεις έτσι να είσαι επιφυλακτικός και να ξέρεις ότι αυτό που σου δίνουν οι άνθρωποι ίσως να μην είναι πραγματικό και δυστυχώς να θέλει και ανταλλάγματα’, Θανάσης Φροσύνης.
• ‘Να πηγαίνω πάντα παρακάτω δίνοντας βαρύτητα στο γεγονός πως ζούμε μόνο μια φορά. Δικαιοσύνη και εντιμότητα, αγάπη και φως’, Αλέξανδρος - Γεώργιος Τανασκίδης – Λαμπουσνάκης
• ‘Μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον με μεγάλες οικονομικές δυσκολίες, το μεγαλύτερο μάθημα, που πήρα από τη μητέρα μου με τη συνδρομή βέβαια του πατέρα μου, ήταν η ολιγάρκεια και η έλλειψη φόβου απέναντι στην επιβίωση. Είδα τη μητέρα μου να μεγαλώνει τέσσερα παιδιά με ελάχιστα μέσα, καταφέρνοντας τα πάντα με αξιοπρέπεια. Αυτή η εμπειρία διαμόρφωσε τη φιλοσοφία μου: να φροντίζεις την οικογένειά σου, αλλά ταυτόχρονα να μεριμνάς για το σύνολο. Ως πολίτης, αυτό μεταφράζεται σε σταθερή επιδίωξη για μια δικαιότερη κοινωνία, χωρίς αποκλεισμούς από κοινωνικά αγαθά όπως η υγεία, η παιδεία, η πρόνοια. Υπό αυτήν την έννοια θα έλεγα ότι υποστηρίζω σταθερό το μοντέλο μιας ‘μητριαρχικής κοινωνίας’ που έχει ως προτεραιότητα τη φροντίδα και την αλληλεγγύη’, Γρηγόρης Χατζησάββας.
• ‘Να μην κρατάω κακία σε κανέναν!’, Ιωάννης Τσάμης

Κι ένα τέταρτο μητέρας αρκεί για δέκα ζωές, και πάλι κάτι θα περισσέψει που να το ανακράξεις σε στιγμή μεγάλου κινδύνου, είπε ο Οδυσσέας Ελύτης. Κι αυτές τις στιγμές, τις στιγμές μεγάλου κινδύνου, είναι που η εικόνα δίνει σχήμα στις σκέψεις. Σχήμα, μέγεθος, μορφή και χρώμα. Τα χέρια της. Τα θυμάμαι σαν να τα έχω μέσα στα δικά μου χέρια τώρα. Τα χέρια της που κρατούσαν τα δικά μου χέρια και μου μετέδιδαν κύματα ζεστασιάς και αγάπης. Τα χέρια της που, ακόμα κι όταν η μανούλα μου ήταν σε κώμα, μπορούσαν να είναι εξίσου φροντιστικά. Τα έπαιρνα στα χέρια μου και τα ακουμπούσα στα μαλλιά μου. Μόνο που αυτή τη φορά εγώ τα οδηγούσα. Αυτές τις δυο εικόνες θα αποθανάτιζα σε ένα γλυπτό. Τα χέρια της να μου χαϊδεύουν τα μαλλιά σε δυο διαφορετικές εποχές της ζωής της. Τα χέρια της ήταν πάντως ίδια.

Αναρωτιέμαι τι γλυπτά θα έφτιαχναν αυτοί οι γιοι. Οι γιοι που μίλησαν για την πρώτη γυναίκα της ζωής τους. Οι γιοι που, όσο κι αν μεγάλωσαν, δεν ξέχασαν να είναι γιοι. Οι γιοι που μοιράστηκαν και εξακολουθούν να μοιράζονται μια ιδιαίτερη και στενή σχέση με τις μαμάδες τους. Δεν έχει σημασία αν εκείνες ζουν ή όχι. Ζουν έτσι κι αλλιώς μέσα τους. Τους ρώτησα λοιπόν έναν προς έναν και τους προσκάλεσα να φανταστούν το γλυπτό που θα συμβόλιζε τη σχέση μητέρας – παιδιού. Ένα γλυπτό που θα είχε τη μορφή νερού που δεν στερεύει ποτέ, όπως η αγάπη της, τα μάτια της γεμάτα φως και οι λέξεις της πάντα με χάδι φτιαγμένες είναι το γλυπτό που φαντάστηκε ο Αλέξανδρος – Γεώργιος Τανασκίδης – Λαμπουσνάκης. Για τον Ιωάννη Τσάμη το γλυπτό θα ήταν ένα δελφίνι με το μικρό της ενώ ο Θανάσης Φροσύνης μας παραπέμπει σε μια εικόνα από την τεχνητή νοημοσύνη. Κράτησα για το τέλος το γλυπτό του Γρηγόρη Χατζησάββα. ‘Το γλυπτό θα αναπαριστούσε μια μητέρα που κλείνει προστατευτικά το παιδί στην αγκαλιά της. Για μένα αυτή η κίνηση δεν είναι απλώς μια τρυφερή στιγμή αλλά μια ‘ασπίδα’ ενάντια στους κινδύνους του κόσμου: το θεμέλιο πάνω στο οποίο το παιδί χτίζει την εμπιστοσύνη του στη ζωή. Σε ένα ευρύτερο επίπεδο, το παιδί συμβολίζει το μέλλον και η αγκαλιά τη δέσμευση μιας γενιάς να διασφαλίσει τη συνέχεια της ελπίδας. Αν το γλυπτό αυτό είχε έναν συμβολικό τίτλο, θα ήταν ‘Κράτος Πρόνοιας’. Όπως η μάνα αγκαλιάζει το αδύναμο μέλος της, έτσι και μια δίκαιη κοινωνία οφείλει να προστατεύει τους ευάλωτους πολίτες της διασφαλίζοντας τη συνοχή και την εξέλιξη όλων’, δηλώνει αποφασίζοντας να παραλληλίσει τη μάνα με την κοινωνία που είναι κι αυτή μια μάνα για τους πολίτες της.

Όλα όσα είμαι ή ελπίζω να γίνω, τα οφείλω στη μητέρα μου, είχε πει ο Αβραάμ Λίνκολν. Κι όπως φάνηκε αυτοί οι άντρες, οι ενήλικες άντρες που ήταν και είναι και γιοι, έγιναν πολλά που οφείλουν στις μητέρες τους. Κι είναι σίγουρο πως οι μητέρες τους έχουν πολλούς λόγους να καμαρώνουν για αυτούς. Να καμαρώνουν και να γελάνε ευτυχισμένες. Όπως κι η δική μου. Μόλις μου έκλεισε το μάτι επιβεβαιώνοντας όλα τα παραπάνω.

Αυτό το άρθρο γράφτηκε με αφορμή τη σημερινή μέρα, την ημέρα της μητέρας. Όσο για εμάς θα συναντηθούμε σύντομα ξανά μέσα από ένα επόμενο άρθρο!